Κυριακή, 9 Φεβρουαρίου 2014

Τα οφέλη της τυχαιότητας στην Οικονομία και Πολιτική


Η πρόσφατη οικονομική κρίση, πέρα από τον πόνο που επέφερε στους λαούς, κλόνισε και τα θεμέλια των πλέον διαδεδομένων οικονομικών αρχών και δη της επικρατούσας Efficient Markey Hypothesis, (EMH) η οποία προυποθέτει τέλεια πληροφορημένα και ανεπηρέαστα από το περιβάλλον τους οικονομικά υποκείμενα. Σύμφωνα με την EMH οικονομικές φούσκες και κατάρρευση των αγορών είναι αδύνατον να υπάρξουν. Να όμως που υπήρξαν και φυσικά κάπου στο μέλλον καραδοκούν και άλλες. Είναι ενδιαφέρον να μετρήσει κανείς τα άρθρα που βγήκαν στο φως της δημοσιότητας τον τελευταίο καιρό από πολύ σημαντικούς οικονομολόγους, ανάμεσα σ' αυτους και ο Robert Shiller, ένας από τους τρεις νομπελίστες του 2013, επιχειρώντας να υπερασπιστούν την επιστημονική βάση των Οικονομικών, μπας και σώσουν κάτι από την υπόληψή τους. Ενδεικτικό είναι το άρθρο του "Ιs Economics a Science?" που δημοσιεύτηκε στο Project Syndicate τον περασμένο Νοέμβρη.  Η ταυτόχρονη βράβευση του Eugene Fama εκ των εμνευστών της EMH, αν μη τι άλλο δείχνει την προσπάθεια αντιστήριξης της νεοκλασσικής εκδοχής των οικονομικών από την ολοκληρωτική απαξίωση και κατάρρευση.

Η κοινή λογική λέει ότι ο πραγματικός κόσμος τον οποίο και θέλεις να αναπαραστήσεις, είναι αλλεργικός σε κάθε είδους τελειότητες. Αυτές είναι μόνο για φανταστικά δημιουργήματα. Για να έχουν το ελάχιστο νόημα οι διδαχές, οι συστάσεις και οι προβλέψεις των μοντέλων σου, θα πρέπει να λάβεις υπ' όψιν ένα σωρό παράγοντες οι οποίοι έχουν να κάνουν με καθ' όλα ατελή υποκείμενα και κατά συνέπεια με καθ' όλα ατελείς συμπεριφορές. Κάτω απ' αυτές τις συνθήκες η αναπαράσταση θα τείνει να βρει και κάποια κοινά σημεία και με την πραγματικότητα.

Μια από τις αιτίες που οι άνθρωποι δεν φέρονται σαν ανεξάρτητα και απολύτως λογικά υποκείμενα, τα οποία διαβάζουν καθημερινά όλα τα έγκυρα οικονομικά περιοδικά και ακούνε ανελλιπώς τις ειδήσεις του Bloomberg με συνέπεια να γνωρίζουν επακριβώς τι κρύβεται πίσω από τα ακατάσχετα ανεβοκατεβάσματα του S&P500, είναι η αγελαία συμπεριφορά (herding behanior),  που τα διακρίνει. Όχι μόνο σαν οικονομικά υποκείμενα, αλλά και σαν πολιτικά. Ως προς το πρώτο, ενδεικτικό παράδειγμα είναι η συμπεριφορά του πλήθους το 1999 με το χρηματιστήριο, με τη γνωστή κατάληξη, ενώ ως προς το δεύτερο, είναι γνωστό το πώς η μετά κόπο αποκτηθεία μικρή δημοσκοπική διαφορά ενός κόμματος ως προς κάποιο άλλο ανταγωνιστικό, είναι δυνατόν να μεγεθυνθεί με πολύ μεγαλύτερο ρυθμό, όταν οι ψηφοφόροι πεισθούν ότι είναι αυτό που θα νικήσει στις εκλογές.

Ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο Physical Review E88, 062814 (2013), με τίτλο "Reducing financial avalanches by random investments" διερευνά το ρόλο που παίζουν οι τυχαίες επενδυτικές συμπεριφορές στο μετριασμό της πιθανότητας εμφάνισης φαινομένων κατάρρευσης στις χρηματιστηριακές αγορές. Το σκεπτικό του άρθρου είναι  ότι πίσω από μια φούσκα (χιονοστιβάδα σύμφωνα με τον τίτλο) τις περισσότερες φορές κρύβεται μια αγελαία συμπεριφορά, η οποία έρχεται φυσικά σε αντίθεση με την ορθολογικότητα που προυποθέτει η EMH. Η αγελαία συμπεριφορά συνίσταται στο ότι κάθε επενδυτής (κατά το άρθρο) επηρεάζεται, δηλαδή λαμβάνει πληροφορίες από τον διπλανό του, και αυτός από τον δικό του κ.ο.κ., με αποτέλεσμα η διάχυση και ενίσχυση της πληροφορίας σ' ένα μεγάλο δίκτυο να οδηγεί σε δυσάρεστα αποτελέσματα. Το φαινόμενο αυτό εμπίπτει σε μια ευρύτερη κατηγορία προβλημάτων της επιστήμης της πολυπλοκότητας, όπως για παράδειγμα οι σεισμοί, οι αμμόλοφοι και οι χιονοστιβάδες, τα μεγέθη των οποίων κατανέμονται σύμφωνα με το Νόμο του Εκθέτη, ή Νόμο της Ισχύος, (Power Law), όπου ναι μεν τα μικρά συμβάντα έχουν μεγάλες πιθανότητες να συμβούν, αλλά και τα μεγάλα συμβάντα, (μεγάλοι σεισμοί και καταποντισμοί, μεγάλες χιονοστιβάδες, και μεγάλα κραχ) αν και με μικρή πιθανότητα, μπορεί να είναι πολλά τον αριθμό, δηλαδή διόλου αμελητέα. Για τους αμμολόφους δείτε προηγούμενο κείμενο του blog με τίτλο "Ο θαυμαστός κόσμος των αμμολόφων και όχι μόνο".
 
Για να ξεφύγουν από τα συμπτώματα της αγελαίας συμπεριφοράς, οι ερευνητές Alessio Emanuele Biondo et al., αντικαθιστούν στο μοντέλο τους ένα μικρό ποσοστό "αγελαίων επενδυτών" με "τυχαίους επενδυτές", δηλαδή υποκείμενα τα οποία δεν ανταλλάσσουν πληροφορίες με κανέναν από το περιβάλλον, παρά βασίζουν τη στρατηγική τους σε εξωτερικές πληροφορίες, δηλαδή όσες παίρνουν από τους FT και το Bloomberg. Τα αποτελέσματα είναι καταπληκτικά:

1. με ένα ποσοστό τυχαιότητας της τάξης του 5%, η ισχύς ενός πιθανού κραχ μετριάζεται κατά 5 φορές. Δηλαδή, ένα μικρό μόνο ποσοστό "τυχαίων" επενδυτών κατανεμημένων τυχαία στην αγορά μπορεί να αποτρέψει την εμφάνιση καταστροφικών φαινομένων. 

2. τα κέρδη που  αποκομίζουν οι "τυχαίοι" επενδυτές είναι κατά μέσον όρο μεγαλύτερα από τα κέρδη αυτών που ακολούθησαν τυφλά το πλήθος. Σύμφωνα με το προηγούμενο μοντέλο, αν αρχικά όλοι οι επενδυτές είχαν αρχικό κεφάλαιο κατα μέσο όρο 1000 ευρώ, μακροπρόθεσμα οι "αγελαίοι" βρέθηκαν με 767 ευρώ, και οι "τυχαίοι" με 923 ευρώ. 

Αυτό, δηλαδή που καταφέρνει η τυχαιότητα είναι να σπάσει κάποιους δρόμους ροής και ενίσχυσης της πληροφορίας. Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο δρα και σε μικρότερα φυσικά συστήματα, σε μικροσκοπικό επίπεδο.

Αλλά έτσι δρα και στην Πολιτική και συγκεκριμένα στις πολιτικές αποφάσεις, όπου κι εδώ, περισσότερο από οπουδήποτε αλλού παρατηρείται το herding phenomenon μεταξύ των βουλευτών. Σε προηγούμενο πάλι κείμενό μας με τίτλο "Κληρωτή Δημοκρατία" είχαμε παρουσιάσει άρθρο της ίδιας ομάδας ερευνητών, στο οποίο εξεταζόταν η θετική επίδραση των κληρωτών, τυχαίων βουλευτών, στην αποτελεσματική λειτουργία του κοινοβουλίου, όπου η αποτελεσματικότητα οριζόταν με βάση το γινόμενο των εξής 2 ποσοτήτων: το ποσοστό των νομοσχεδίων που έχουν ψηφιστεί, από το σύνολο των προταθέντων, και τον μέσο όρο του κοινού καλού που κάθε τέτοιο νομοσχέδιο ενσωματώνει. 

Έτσι με βάση το προτεινόμενο μοντέλο για κάθε κοινοβούλιο, αναλόγως του ποσοστού που καθένα από τα δυο κυρίαρχα κόμματα κατέχει, δηλαδή αναλόγως του συσχετισμού δυνάμεων, υπολογίζεται και ένας optimum αριθμός τυχαίων, κληρωτών βουλευτών, έτσι ώστε να μεγιστοποιείται η οφέλεια του εν λόγω κοινοβουλίου. Όταν τα δυο κόμματα είναι σχεδόν ισοδύναμα, τότε αρκεί ένα μικρό ποσοστό κληρωτών, για παράδειγμα στο 4%. Όταν όμως η διαφορά στις έδρες είναι πολύ μεγάλη, τότε απαιτείται ένα αντιστοίχως μεγάλο ποσοστό κληρωτών, που να πλησιάζει έως και τις μισές έδρες.

Είναι εντυπωσιακό και πέρα από τη διαίσθηση, πώς η εισαγωγή της τυχαιότητας σε διαφορετικές σφαίρες της κοικωνικής ζωής μπορεί να παράξει τόσο ευεργετικά αποτελέσματα.



13 σχόλια:

ange-ta είπε...

πολύ ωραία όλα όσα γράφεις!

Ας πούμε όμως ότι μόνο αγελαία δεν είναι η συμπεριφορά των χρηματιστηρίων, αφού χειραγωγείται από τους μεγάλους επενδυτές.
Βέβαια τι να κάνει και το Project Syndicat, κάτι πρέπει να μας πει για το αόρατο χέρι της αγοράς, που όλα τα ρυθμίζει και τα απορυθμίζει.
Βάζουν και οι φήμες το χεράκι τους και αυτές και να σου ο κύριος Ρότσιλντ να βγάζει κάτι δις απο την ήττα Ναπολέοντα στο Βατερλώ.

cynical είπε...

γεια σου angeta,

περα απο τη χειραγωγηση των χρηματιστηριων, και απο μερικα leading περιοδικα και εφημεριδες, για να εμφανιστει αγελαι συμπεριφορα πρεπει να εχεις και αλληλεπιδραση των επενδυτων (αμεταδοση πληροφοριας) που ενισχυει μεσω θετικου feedback την αρχικη πληροφορια. κατι σαν cascade effect.

LeftG700 είπε...

Έλα τώρα, φίλη cynical! Πού τα είδες τα ευεργετικά αποτελέσματα της τυχαιότητας; Στις ασκήσεις επί χάρτου τών κυρίων καθηγητών; Οι τυχαίοι επενδυτές, έτσι όπως τους εννοούν, έτσι κι αλλιώς υπάρχουν. Δεν συμπεριφέρονται όλοι αγελαία. Όσο για την πολιτική, κι εκεί υπάρχουν οι τυχαίοι, δεν είναι ανάγκη να καταφύγουμε σε κλήρωση βουλευτών. Ο Τατσόπουλος τι άλλο ήταν; Όπως είδες, δεν χρειάστηκε καμία κληρωτίδα για να μας προκύψει…

Παρά τα ταξίδια σου στις περιοχές τού μαγικού ρεαλισμού, ο νεοθετικισμός νεοθετικισμός! ;-) :-)


Τα λέμε

cynical είπε...

Ο Τατσοπουλος δεν χωραει σε κανενα υποδειγμα. Αλλο παραδειγμα...

Gryzor είπε...

506 Ωραίο άρθρο...

Κάνε κάτι μόνο με το sidebar στα δεξιά, δεν είναι δυνατόν να συνεχίζει γιά ένα χιλιόμετρο μετά το πέρας του άρθρου - άσε που πιθανότατα δεν κοιτάει κανένας απολύτως τα links εκεί κάτω που είναι!

cynical είπε...

Θελει αναδιοργανωση. Να δω τι θα σβησω...

Gryzor είπε...

Τη "Λίστα των ιστολογίων μου" (κάνε ξεχωριστή σελίδα με links), τις τελευταίες 50 (!!!) αναρτήσεις κάντες 5, άντε 10, διάλεξε ανάμεσα σε Top 20/Δημοφιλείς αναρτήσεις (ποια η διαφορά;), κάνε το Top 20 Top 10, και βάλε όοοοολα τα links από κάτω στην ξεχωριστή σελίδα. Τα πρωτοσέλιδα δεν χρειάζονται καν, και... έχεις και άλλα links στο footer :D

Έχει μπόλικο πράγμα για μάζεμα :)

Sophia Kollia είπε...

Καλησπέρα, θα ήθελα να σας πω, ότι θεωρώ τιμή μου που με έχετε στο blogroll.ΠΟΛΥ ενδιαφέρον το άρθρο και βάζει σκέψεις...

cynical είπε...

Νασαι καλα Σοφία,
ευχαριστω!

Ανώνυμος είπε...

H μεταφορά των νόμων του Φυσικού κόσμου στον κόσμο της ανθρώπινης κοινωνίας, όπως επιχειρεί το άρθρο με
τα οφέλη της τυχαιότητας, είναι σωστή σε γενικές γραμμές.
Είναι τελικά οι πολλές τυχαιότητες που παράγουν αποτέλεσμα που συνήθως δεν προβλέπεται.
Αυτό δεν αναιρεί την Αναγκαιότητα που παρεμβαίνει τελικά με το Νόμο, Φυσικό ή Κοινωνικό.-πίσω από τα πολλά τυχαία και με την συνδρομή τους δημιουργείται ο Νόμος-
Επομένως η cynical εδώ , δεν μπορεί να κατηγορηθεί για Νεοθετικισμό.
markos

Ανώνυμος είπε...

Αγαπητή cynical,
Για να μη φαινόμαστε γκρινιάρηδες, όλα τα άρθρα σου είναι επιπέδου και μας γεννούν προβληματισμούς περαιτέρω.
Γι΄αυτό και σχολιάζουμε, προσθέντοντας σωστά ή λάθος τις δικές μας σκέψεις.
Το ιστολόγιο σου είναι σχολείο.
markos

Ανώνυμος είπε...

Που χαθηκες Cyn?

cynical είπε...

Μην παει ο νου σου στο κακο! Δεν ημουν σ' αυτό το boeing. Εκεινη τη μερα ταξιδευα με bombardier, τα οποια δεν προτιμουν οι αεροπειρατες.

Λιγο πολυ αισθανομαι οτι δεν εχω ρολο. Οσα ηταν να μαθουμε, τα μαθαμε. Κανεις δεν ειναι πλεον απληροφορητος για το πώς φτασαμε ως εδω και για το τι παιζεται απο δω και μπρος. ΤΟ θεμα εχει πλεον μετατεθει στην καθαρη πολιτικη για το πως θα αλλαξουν οι συσχετισμοι ωστε να αλλαξει η ΕΕ και ΕΖ.

Δεν βλεπω ακομα καποιο turning point, παρά ζυμώσεις που παιρνουν χρονο, τοσο εδω οσο και στην ΕΖ.
Επιπλεον, δεν εχω καμια ιδεα για το ποιος ειναι ο συντομοτερος δρομος προς τη ...λυτρωση!