Το μπιρ παρά ξεπούλημα της Τουρκίας

Επ' ευκαιρία της χθεσινής συνάντησης Σαμαρά-Ερντογάν στο Κατάρ, ο εγχώριος συρφετός των καναλιών θυμήθηκε τις εκτεταμένες ιδιωτικοποιήσεις στην Τουρκία, και άρχισε, αν μη τι άλλο να τις δοξολογεί, και με τη χαζοχαρούμενη βεβαιότητα που τον διακρίνει, να τις καθιστά εξ ολοκλήρου υπεύθυνες για τους όντως εντυπωσιακούς ρυθμούς ανάπτυξης της γείτονος φίλης χώρας.

    

Η Τουρκία από το 1985 μέχρι σήμερα έχει ιδιωτικοποιήσει σχεδόν τα πάντα, από τσιμέντα, αγωγούς, δίκτυα, ηλεκτρισμό, νερό, φυσικό αέριο, μαρίνες, λιμάνια, αεροδρόμια, γέφυρες, δρόμους και ό,τι βάλει ο νους. Από την σαρωτική αυτή εκποίηση, όταν στις 31 Δεκεμβρίου 2011 έκαναν ταμείο, βγήκαν καθαρά 32.4 δις δολάρια, (τα "ακάθαρτα" ήταν 43.1 δις και η διαφορά των 11 δις πήγε σε δικηγόρους, μεσάζοντες, συμβούλους και σε μίζες), τα οποία πάραυτα παρέδωσαν στο ΔΝΤ, ως όφειλαν. Όπως αντιλαμβάνεστε, στο ταμείο της Άγκυρας δεν έμεινε ούτε ένα γρόσι. 

Το παρακάτω γράφημα δείχνει ότι ουσιαστικά η μεγαλύτερη μπάζα έγινε μεταξύ 2005-2010.

Αν διαιρέσουμε τα 29 δις των τελευταίων 5 χρόνων δια 5, έρχεται περίπου 6 δις το χρόνο. Αν το ΑΕΠ της Τουρκίας τα τελευταία χρόνια πλησιάζει το 1 τρις, δηλαδή τα 1000 δις, αντιλαμβάνεστε ότι τα ετήσια έσοδα των ιδιωτικοποιήσεων δεν αποτελούσαν κατά μέσο όρο, παρά το 0.006 του ΑΕΠ! Κι όμως με το ευτελές αυτό ποσό πουλήθηκε σχεδόν ολόκληρη η Τουρκία.

Έσοδα από ιδιωτικοποιήσεις σε εκατομμύρια δολάρια την περίοδο 1985-2009

Εδώ, βλέπουμε το ρυθμό ανάπτυξης, ο οποίος λαμβάνει τις υψηλότερες τιμές την περίοδο 2004-2007, περίοδο δηλαδή, η οποία ΔΕΝ συμπίπτει με τις μεγάλες ιδιωτικοποιήσεις. Την περίοδο 2008-2009 αντίθετα,παρατηρούμε σημαντική κάμψη του ρυθμού και μεγάλη ύφεση. 

Ρυθμός ανάπτυξης ανά τρίμηνο την περίοδο 2001-2010 

Συνήθως, στο δημόσιο διάλογο η κουβέντα περιστρέφεται γύρω από μακρο-οικονομικά μεγέθη, ΑΕΠ κλπ, από τα οποία και εξάγονται συμπεράσματα για το πόσο καλά ή κακά πάει μια χώρα. Όταν ανεβαίνει το ΑΕΠ λέμε ότι η αντίστοιχη χώρα πάει καλά και όλοι χαίρονται για την πρόοδο αυτή, ως εάν η χώρα να μην κατοικείται από ανθρώπους διαφορετικών τάξεων και εισοδημάτων. Δυστυχώς και η Αριστερά εμφανίζεται στις πλείστες των περιπτώσεων με μειωμένα αντανακλαστικά, ώστε σπανίως να αντιγυρίζει τα επιχειρήματα με τη μοναδική δηλητηριώδη ερώτηση: Ανάπτυξη ναι, αλλά για ποιόν;

Ανάπτυξη η οποία δεν φέρνει δουλειές και εισοδήματα δεν είναι η ανάπτυξη που μάς ενδιαφέρει. και στην Τουρκία παρατηρείται ακριβώς αυτό. Η Τουρκία κατοικείται τόσο από Τούρκους του Βαν, όσο και από Τούρκους της Κωνσταντινούπολης, από Τούρκους στις καλύβες της ενδοχώρας και από Τούρκους στα γυαλιά του Βοσπόρου. Γεγονός που αντικατοπτρίζεται στον δείκτη Gini, ο οποίος βρίσκεται στο 40, και είναι από τους μεγαλύτερους παγκοσμίως. Άρα, η Τουρκία είναι μια χώρα με ανισότητες, δηλαδή, με μεγάλη ανισοκατανομή εισοδημάτων. Ή να το πούμε ακόμα πιο λιανά, η όποια ανάπτυξη δεν καταμερίζεται ισοδύναμα, αλλά κάποιοι λίγοι δρέπουν όλους τους καρπούς της, και οι υπόλοιποι παίρνουν τον πούλο. 

Αυτό, φαίνεται καθαρά και στο επόμενο διάγραμμα, το οποίο δείχνει τη χρονική εξέλιξη της ανεργίας από το 2002 ως το 2010. Η ανεργία, όπως είναι εμφανές παραμένει γύρω στο 10%, εκτός από την μεγάλη ύφεση του 2009 οπότε και εκτοξεύεται, για να προσγειωθεί ξανά στο 10%. Το συμπέρασμα που βγαίνει είναι ότι καμιά ιδιωτικοποίηση δεν έφερε δουλειές.  Αν και ο πληθυσμός σε παραγωγική ηλικία αυξήθηκε την περίοδο αυτή κατά 23 εκ., οι νέες θέσεις εργασίας που προστέθηκαν ανέρχονταν μόλις στα 6 εκ. Άρα η ανάπτυξη της Τουρκίας ήταν/είναι αυτό που λέμε JOBLESS GROWTH.

Ποσοστό Ανεργίας την περίοδο 2002-2010

Μήπως όμως αυξήθηκαν οι μισθοί; Ούτε καν! Αν παρατηρήσετε το επόμενο διάγραμμα, θα δείτε να επαναλαμβάνεται το ίδιο pattern, σήμα κατατεθέν του νεοφιλελευθερισμού: αύξηση της παραγωγικότητας (πράσινη καμπύλη), και καθήλωση των μισθών (μπλε καμπύλη). Το ίδιο είχαμε δει και στην Αμερική σε προηγούμενο κείμενο (Μόνη της η Ανάπτυξη δεν αρκεί), εδώ. 

Προς τι λοιπόν ο γύρος θριάμβου των καναλιών από τους συνήθεις μωρούς για τα καλά των ιδιωτικοποιήσεων;

Καταδίκη της Τουρκίας για χρήση δακρυγόνων

foto: www.lukasvasilikos.com

Η επόμενη είδηση πέρασε κάπου στα ψιλά:

Παραβίαση ανθρωπίνου δικαιώματος συνιστά η ρίψη δακρυγόνων εναντίον ειρηνικών διαδηλωτών. Αυτό αποφάνθηκε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, στο Στρασβούργο, το οποίο εξέτασε την προσφυγή ενός Τούρκου εκπαιδευτικού, που είχε δεχτεί δακρυγόνο ουσία στο πρόσωπο, σε διαδήλωση κατά του ΝΑΤΟ, τον Ιούνιο του 2004, στην Κωνσταντινούπολη. Συγκεκριμένα το ευρωπαϊκό δικαστήριο έκρινε ότι η ρίψη δακρυγόνων εναντίον διαδηλωτών και ιδιαίτερα εναντίον μεμονωμένων προσώπων συνιστά παραβίαση του άρθρου 3 της Σύμβασης Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων με το οποίο απαγορεύεται η πάσης φύσεως κακομεταχείριση, αποφάσισε το Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. (ΕΘΝΟΣ)

Δηλαδή, κάποιος διαδηλωτής, συγκεκριμένα ένας εκπαιδευτικός, ο οποίος δέχτηκε χημικά στα μούτρα από τα μπουλντόγκ της αστυνομίας, δεν περιορίστηκε σε μιντιακές καταγγελίες, αλλά προσέφυγε στο Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Η υπόθεσή του εκδικάστηκε, και δικαιώθηκε.

Πέρα από τη δημόσια καταγγελία της Τουρκίας, ο ενάγων αποζημιώθηκε με 10,000 ευρώ και με πλήρη κάλυψη των δικαστικών εξόδων.

Το πρόβλημα είναι ότι η υπόθεση για να τελεσιδικήσει τράβηξε γύρω στα οχτώ χρόνια. Αλλά με τέτοιο αποτέλεσμα, αξίζει κανείς να περιμένει.

Το ερώτημα είναι αν θα τον αντιγράψουμε, ή θα καθόμαστε σαν τις κότες να τα τρώμε.

Κι αν γυρίζαμε την πλάτη στη Δύση;

Ευτυχώς που υπάρχει η τρόικα! Τόνισε με στόμφο, και με τα σάλια να τρέχουν, το ευτραφές δουλικό, ελπίζοντας να βρει καταφύγιο στα τροφαντά της σκέλη, όταν έρθει η ευλογημένη εκείνη ώρα. Που δεν θ' αργήσει νάρθει, που δεν θ' αργήσουν ν' ανάψουν οι φωτιές στ' ανεραστα σκέλια.

Αν έχεις τέτοιους φίλους τι τους θέλεις τους εχθρούς, που λέει κι ο λαός. Ποιοι είναι όμως οι εχθροί και ποιοι οι φίλοι; Γενεές και γενεές μεγάλωσαν ακούγοντας πως η Δύση είναι καλή, και η Ανατολή κακή. Παρά ταύτα ο Έλληνας, μπορεί να κοίταζε προς το μέλι της Δύσης, όμως τη γλύκα την έπαιρνε πάντα απ' την Ανατολή. Με τα τραγούδια της και τις μουσικές της, με τους χορούς της, τα λουκούμια της, τους καφέδες της, τα σιρόπια της, τα ραχάτια, την ανθρωπιά της. Μια Ανατολή μπόλικη, και ανοιχτοχέρα, απέναντι στη δυσκοίλια και σφιχτοκώλα Δύση.

Πουλήσαμε την Ανατολή και μαζί μ' αυτή και την ψυχή μας. Φάνταξε απ' τα μπιχλιμπίδια και δες την τώρα πώς κατάντησε. Θηρίο, κι αιμοβόρο αγρίμι, παγιδευμένο στις φενάκες του και την οίηση του μυαλού του. Ανθρωποφάγος και στα συντρίμια.

Κι όμως δεν είναι αργά ακόμα. Η Έλλαδα έχει μια ωραία και “πλούσια” γειτονιά, που από κακές συμβουλές της γύρισε την πλάτη και την έκανε εχθρό. Αρνούμενη τη φύση της, δεκαετίες τώρα πάσχιζε να χωθεί στα κολλάρα και τα στενά ρούχα της Δύσης.

Ισως κερδίζαμε περισσότερα αν της στρέφαμε το πρόσωπο και της δίναμε το χέρι. Δυο φίλες ένθεν και ένθεν της ωραιότερης θάλασσας του κόσμου θα μπορούσαν να συναντιώνται το σούρουπο μεσοπέλαγα, να κουτσομπολεύουν, να κουτσοπίνουν και να σιγοτραγουδάνε τους ίδιους καημούς.

Κι αν ενώνανε μάλιστα τα βαπόρια και τ' αεροπλάνα τους, κάποιοι θα έχαναν για πάντα τον ύπνο τους. Και τα σκέλια τους θα έπαιρναν στ' αλήθεια φωτιά...

Υ.Γ. Ένα σχόλιο για την πρόσφατη επίδειξη δύναμης της Τουρκίας. Ας Υποθέσουμε ότι η Βίβιαν και η Πάολα είναι δυο κολλητές φίλες, και ότι η Πάολα έχει ένα γκόμενο τον Μήτσο. Η Πάολα κάποια στιγμή τα χαλάει με τον Μήτσο μετά από άγριο μαλλιοτράβηγμα και σκυλοκαυγά. Η Βίβιαν, δεν χάνει καιρό και την άλλη μέρα πάει και τα φτιάχνει με τον Μήτσο και ορίζουν μάλιστα και αρραβώνα. Εσείς αν ήσασταν η Πάολα, πείτε μου πώς θα αντιδρούσατε;

Το στοίχημα του Ερντογάν

Την Κυριακή που μας πέρασε ο Ερντογάν κέρδισε, με το 49,9% των ψήφων, την τρίτη κατά σειρά θητεία στην πρωθυπουργία της Τουρκίας, ύστερα από μια εντυπωσιακή σε όγκο προσέλευση, (87% των ψηφοφόρων), ποσοστό που βρίσκεται πέρα κι από τα όνειρα των ομοίων του στη Δύση.

Και πώς να μην το πετύχει; Η υπόσχεσή του ότι θα διπλασιάσει το κατά κεφαλή εισόδημα της Τουρκίας, δεν είχε κανένα λόγο να μην γίνει πιστευτή, μιας και μέσα στα εννιά χρόνια της θητείας του, από το 2002 δηλαδή που πρωτανέλαβε τα ηνία, μετά από μια δεκαετία πολιτικής αστάθειας, σχεδόν χρεοκοπημένων τραπεζών και με το ΔΝΤ να μπαινοβγαίνει και να «διασώζει», κατάφερε να το τριπλασιάσει και να καταστήσει την Τουρκία μια σημαντική οικονομική και πολιτική δύναμη.

Ο Ερντογάν, όπως αναγνωρίζουν εχθροί και φίλοι, κατάφερε πολλά, ξαναδίνοντας στην Τουρκία την χαμένη της αυτοπεποίθηση. Με ρυθμό ανάπτυξης για το 2010 κοντά στο 9%, που μόνο με αυτόν της Ινδίας και Κίνας μπορεί να συγκριθεί, με εξωτερικό χρέος μόλις στο 41% του ΑΕΠ, με πληθωρισμό γύρω στο 6%, με τριπλασιασμό των εξαγωγών, και με τις τουρκικές επιχειρήσεις να έχουν εξαπλωθεί πολύ μακρύτερα από την επικράτεια του μουσουλμανικού κόσμου της Εγγύς Ανατολής, η Τουρκία, μέλος πλέον του G20, κατέχει, όχι αδίκως, την 17^η θέση ανάμεσα στις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου. Βέβαια, λόγω της μεγάλης εισροής κεφαλαίων η οικονομία αρχίζει να δείχνει σημάδια υπερθέρμανσης, ενώ η αύξηση των εισαγωγών, (συνέπεια της αύξησης της καταναλωτικής δύναμης), σε σημείο που να ξεπερνούν τις εξαγωγές έχει σαν αποτέλεσμα τα ελλείμματα να παίρνουν την ανιούσα (~9%). Αλλά αυτά προς το παρόν δεν απασχολούν κανέναν άλλον πέρα από τον υπουργό οικονομικών.

Στο εσωτερικό, στηριζόμενος ο Ερντογάν στον αγροτικό πληθυσμό και στα ανερχόμενα μικροαστικά μουσουλμανικά στρώματα, κέρδισε τη μάχη με το άλλοτε πανίσχυρο στρατιωτικό κατεστημένο, και αποδυνάμωσε τις πανίσχυρες κοσμικές ελίτ του τσιμέντου και του βάμβακος που παρέα με τους στρατηγούς λυμαίνονταν τη χώρα.

Στο εξωτερικό ακολούθησε το δρόμο της υποστήριξης του στρατηγικού αναπροσανατολισμού της χώρας, δεν δίστασε να χρησιμοποιήσει σκληρή γλώσσα προς το Ισραήλ, δεν υπέκυψε, όταν έκρινε ότι δεν έπρεπε, στις αμερικανικές απαιτήσεις, και δεν παρέλειψε να αναλάβει διάφορες διπλωματικές πρωτοβουλίες, όπως με το Αζερμπαϊτζάν σχετικά με τον αγωγό Ναμπούκο, με το Ιράν, σχετικά με τα πυρηνικά και με τη Λιβύη και Συρία προσφάτως.

Όλα καλά λοιπόν; Αν βάλουμε στην άκρη το ζήτημα των ατομικών δικαιωμάτων, κυρίως των γυναικών, (παρά τις σημαντικές παραχωρήσεις κατά τον πρώτο καιρό της θητείας του), και της ελευθερίας του τύπου, (σύμφωνα με εκτιμήσεις ΜΚΟ, στην Τουρκία σήμερα υπάρχουν περισσότεροι δημοσιογράφοι στη φυλακή απ’ ότι στην Κίνα), ζητήματα, τα οποία παρ’ ότι επιδιώχθηκε, δεν κατέλαβαν κεντρική θέση στον προεκλογικό δημόσιο διάλογο, το πρόβλημα εστιάζεται στο ότι ο Ερντογάν αρχίζει και γίνεται πολύ ισχυρός, έως και μεγαλομανής, αν λάβουμε υπ’ όψιν το φαραωνικό σχέδιο για τη διάνοιξη μέχρι το 2025 ενός νέου καναλιού, τύπου διώρυγας του Παναμά, παράλληλα με το Βόσπορο.

Το πραγματικό όμως επίδικο των εκλογών ήταν η επικείμενη αναθεώρηση του ισχύοντος από το 1982 Συντάγματος, όπως αποφασίστηκε σε πρόσφατο δημοψήφισμα και ο βαθμός συμμετοχής και των υπόλοιπων κομμάτων, πλην του κυβερνώντος AK, στην τελική διαμόρφωση. Έτσι με μια απλή πλειοψηφία 331 εδρών από τις 550 του κοινοβουλίου, το ΑΚ θα μπορούσε να κόψει και να ράψει ένα Σύνταγμα στα μέτρα του, και να μετατρέψει το πολίτευμα σε προεδρευόμενη δημοκρατία, ώστε ο Ερντογάν να μπορεί μετά την τρίτη και τελευταία του θητεία να μεταπηδήσει στον προεδρικό θώκο, απ’ όπου τελικά, και με τη θέληση του αλλάχ, θα συνταξιοδοτείτο. Θα έπρεπε βέβαια να το επικυρώσει κατόπιν με δημοψήφισμα, αλλά ως προς τούτο δεν υπήρχε καμιά αμφιβολία ότι δεν θα το κέρδιζε. Με μια σούπερ δε πλειοψηφία 367 εδρών, δεν θα χρειαζόταν καν το δημοψήφισμα και ο Ερντογάν θα μπορούσε ν΄ αλωνίζει εσ’ αεί.

Δεδομένου δε του προεκλογικού κλίματος με τα παραληρούντα πλήθη, όπου ήταν παραπάνω από φανερό ότι ο Ερντογάν θα εξασφάλιζε μια άνετη νίκη, η ορατή πλέον δυνατότητα επίτευξης μιας τέτοιας ονειρικής πλειοψηφίας είχε διασπείρει ανησυχίες τόσο στο εσωτερικό, όσο και στο εξωτερικό, ώστε να αναγκαστεί μέχρι και ο Economist, σε στιγμή ακραίου πανικού, να προτείνει ανοιχτά την ψήφιση του αντιπάλου κεντροαριστερού CHP, γεγονός που δικαίως έκανε τον Ερντογάν να βγάζει καπνούς από οργή.

Τελικά η κάλπη φέρθηκε με σύνεση. Έβγαλε μεν νικητή το AK, κατά τα αναμενόμενα, φρόντισε όμως να του δώσει μόνο(!) 326 έδρες, και να ψαλιδίσει, κατά συνέπεια τις υπέρμετρες φιλοδοξίες του αρχηγού του.

Οι υπόλοιποι ψήφοι μοιράστηκαν στο κεντροαριστερό ρεπουμπλικανικό λαϊκό κόμμα, CHP, το οποίο παρά την πρόσφατη αλλαγή κατεύθυνσης προς περισσότερο φιλοκουρδικό και λιγότερο φιλο-στρατιωτικό, και την αλλαγή αρχηγού, στο πρόσωπο του ασκητικού Κιλιτσντάρογλου, επονομαζόμενου και Γκάντι, βγήκε δεύτερο με κάτι λιγότερο από το 26% των ψήφων και 135 έδρες.

Το 13%, με 53 έδρες, πήγε στο σουπερ-εθνικιστικό MHP, κι αυτό συνέβη, παρά τη δίνη στην οποία βρέθηκε προεκλογικά, όταν αρκετά υψηλόβαθμα στελέχη του αναγκάστηκαν να παραιτηθούν εξ αιτίας κάποιων «αμαρτωλών» βίντεο, με θέμα «σεξ και πολιτική» που είδαν το φως της δημοσιότητας. Φυσικά τα βίντεο αυτά, αν και εικάζεται ότι είχαν σαν στόχο τα ευσεβή αισθήματα των ψηφοφόρων του MHP, ώστε να τους αναγκάσουν να ρίξουν την ψήφο τους στο απολύτως εγγυημένα ευσεβές κόμμα του Ερντογάν, με συνέπεια να αποκτήσει την πολυπόθητη πλειοψηφία των 330 εδρών, εν τούτοις δεν το κατάφεραν.

Έκπληξη απετέλεσε η εκλογή 36 ανεξάρτητων βουλευτών εκ μέρους του κουρδικού κόμματος ειρήνης και δημοκρατίας (BDP), οι οποίοι σε σχέση με την προηγούμενη εκλογική αναμέτρηση βρέθηκαν περισσότεροι κατά 16. Διευκρινίζεται ότι η επιλογή να κατέβουν σαν ανεξάρτητοι έγινε για να υπερπηδηθεί το εμπόδιο του 10% που πρέπει να ξεπεράσει κάποιο κόμμα για να εισέλθει στο κοινοβούλιο. Το ίδιο κόλπο είχαν χρησιμοποιήσει και οι αδελφοί μουσουλμάνοι στην Αίγυπτο. Έτσι με τόσους κούρδους βουλευτές, το κουρδικό ζήτημα είναι σίγουρο ότι θα βρεθεί ξανά ψηλά στην ατζέντα.

Ο Ερντογάν, στην πρώτη μετά τη νίκη ομιλία του φάνηκε ενωτικός, απευθυνόμενος για την επεξεργασία του νέου συντάγματος, που θα εγγυάται βασικά δικαιώματα και ελευθερίες, σε όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης, στην κοινωνία των πολιτών, στους ακαδημαϊκούς, στους Τούρκους, τους Κούρδους και τις μειονότητες.

Το αν θα καταφέρει να εξασφαλίσει τη συνεργασία τους και να ενώσει τα φιλελεύθερα και κοσμικά τμήματα της κοινωνίας με τους συντηρητικούς ισλαμιστές, είναι ένα στοίχημα, που αφορά όχι μόνο την Τουρκία αλλά και ολόκληρη την ισλαμική Μέση Ανατολή, καθώς, αν επιτύχει θα έχει δείξει ότι το πάντρεμα του ισλάμ με τη δημοκρατία δεν είναι κάτι το θεμελιακά ανέφικτο.