Η θηλιά του σκληρού νομίσματος

Όταν μια χώρα αναγκάζεται να αυξήσει την ανταγωνιστικότητά της, έχει στη διάθεσή της, τυπικά δυο δρόμους: αυτόν της εσωτερικής υποτίμησης κι αυτόν της νομισματικής υποτίμησης. Όταν δεν μπορεί να κάνει το δεύτερο, όπως η Ελλάδα λόγω ευρώ, και η Αργεντινή, μια δεκαετία πρωτύτερα λόγω ενός πέσο, δεμένου σφιχτά στο δολάριο, τότε κάνει το πρώτο.

Η Ισλανδία και η Λετονία αποτελούν δυο διακριτά παραδείγματα χωρών οι οποίες ευρισκόμενες στη δίνη της κρίσης την ίδια περίπου εποχή, αποφάσισαν να την αντιμετωπίσουν η κάθε μια με το δικό της διαφορετικό τρόπο. Αν και αμφότερες είχαν την ελευθερία ενός δικού τους νομίσματος για να υποτιμήσουν, εν τούτοις μόνο η Ισλανδία το έπραξε, ενώ η Λετονία προτίμησε να κρατήσει ανέγγιχτη τη συναλλαγματική ισοτιμία του νομίσματός της ως προς το ευρώ, (καθ’ ότι προσβλέπει πεισματικά στο 2014 για την είσοδό της στην ΟΝΕ), και να προβεί στη λεγόμενη «εσωτερική υποτίμηση», όρος βέβαια, καθαρά ευφημιστικός, όπως και τόσοι άλλοι άλλωστε που εφευρίσκει ο σύγχρονος καπιταλισμός για να σκεπάζει τις βρωμιές του, μιας και η «εσωτερική υποτίμηση» δεν είναι άλλη από την ανεπίστρεπτη εσωτερική κοινωνική καταστροφή, η οποία μεταφράζεται σε υψηλή ανεργία, εξευτελιστικούς μισθούς, διάλυση των κοινωνικών υπηρεσιών και άλλα τινά, για τα οποία άλλωστε, έχουμε ιδία πείρα.

Ας υποθέσουμε ότι αυτοί που χαράσσουν τις πολιτικές έχουν αγαθές προθέσεις, και ότι η επιλογή τους, της ανάκτησης της ανταγωνιστικότητας δια της «εσωτερικής υποτίμησης» γίνεται για λόγους μεγιστοποίησης του οφέλους, στο μικρότερο χρονικό διάστημα. Επειδή, όλες οι προβλέψεις στα οικονομικά γίνονται πάντοτε εκ των υστέρων, ως αποτίμηση δηλαδή των γεγονότων που έχουν ήδη συμβεί, ας δούμε λοιπόν κι εμείς εκ των υστέρων κατά πόσον η μέθοδος αυτή έφερε τους πολυαναμενόμενους καρπούς.

Η Αργεντινή ως το πιο τρανταχτό παράδειγμα, με πολλές ομοιότητες σε σχέση με την Ελλάδα, έφτασε στη χρεοκοπία αφού έζησε κι αυτή για μια δεκαετία συντροφιά μ’ ένα σκληρό νόμισμα, το οποίο όλο αυτό το διάστημα τής ροκάνισε όση ανταγωνιστικότητα της είχε απομείνει, τής αύξησε τα εσωτερικά και εμπορικά ελλείμματα, κι ανάγκασε τις επιχειρήσεις της να μεταναστεύσουν στη γειτονική Παραγουάη. Όταν τον Δεκέμβρη του 2001, η Αργεντινή χρεοκόπησε και αποδεσμεύτηκε απ’ το δολάριο, η πορεία της οικονομίας της άρχισε ήδη από το πρώτο μισό του 2002 να παίρνει την ανιούσα, πορεία η οποία κρατήθηκε σταθερά ανοδική μέχρι σήμερα.

Η Ισλανδία, σε αντιπαράθεση με τη Λετονία, τόσο στο οικονομικό όσο και το κοινωνικό πεδίο, βγαίνει για πολλούς λόγους κερδισμένη, καθ’ ότι οι Ισλανδοί με το δικό τους νόμισμα εν είδη αμορτισέρ, βίωσαν την κρίση πολύ πιο μαλακά. Συγκεκριμένα, η μέγιστη πτώση του Ισλανδικού ΑΕΠ, που έλαβε χώρα ανάμεσα στο τρίτο τρίμηνο του 2008 και στο δεύτερο τρίμηνο του 2010, ήταν στο 13,5%, ενώ το ΑΕΠ της Λετονίας, ανάμεσα στο τελευταίο τρίμηνο του 2007 και το αντίστοιχο του 2009, καταποντίστηκε κατά 25,1%, το μεγαλύτερο ποτέ στην ιστορία. Αν η ανεργία στην Ισλανδία τη διετία 2009-2010 έπαιξε γύρω στο 8%, στη Λετονία τα αντίστοιχα επίσημα νούμερα για το ίδιο διάστημα ήταν κοντά στο 20% Επιπλέον, σε σχέση με τη διατήρηση του κοινωνικού κράτους, ακόμα και το ίδιο το ΔΝΤ παραδέχτηκε ότι η Ισλανδία κατόρθωσε να το περάσει μέσα από τον κυκλώνα της κρίσης αλώβητο, σε αντίθεση με τη Λετονία, αλλά και τις υπόλοιπες Βαλτικές, που το έκαναν σμπαράλια. Για να μην μιλήσουμε και για την απαράμιλλη αιμορραγία ανθρώπινου δυναμικού λόγω μετανάστευσης, που πλήττει για τόσες συνεχόμενες χρονιές τη Λετονία.

Στην έξοδο του 2011, αμφότερες οι οικονομίες δείχνουν λίγο πολύ τα ίδια σημάδια ανάκαμψης, αλλά με κόστος πολύ διαφορετικό για το ίδιο ας πούμε αποτέλεσμα. Ένα κόστος, το οποίο εν τέλει δεν μπορεί να αγνοηθεί αν θέλουμε να προδικάσουμε την εξέλιξη που θα έχουν οι δυο αυτές χώρες μελλοντικά.

Κι ένα τελευταίο, πρόσφατο πάλι παράδειγμα έρχεται από τη σύγκριση της Ιταλίας με τη Μ. Βρετανία. Η Ιταλία, σαν μέλος της ΟΝΕ, δεν μπορεί να προβεί σε νομισματική υποτίμηση, ενώ η Μ. Βρετανία μπορεί. Η Ιταλία με σαφώς μικρότερο έλλειμμα και χρέος βρίσκεται στα όρια αποκλεισμού από τις αγορές, ενώ η Μ. Βρετανία με την υποτίμηση της λίρας κατά περίπου 15% συνεχίζει ν’ απολαμβάνει το τριπλό της ΑΑΑ, χωρίς προς το παρόν να ενοχλείται από κάποιο δύστροπο οίκο. Τουναντίον, η Ιταλία αναγκάζεται να προβεί σε «εσωτερική υποτίμηση», λαμβάνοντας μέτρα, τέτοια που κάνουν ακόμα και την ίδια την Υπουργό Φορνέρο που τα εισήγαγε, να ξεσπάσει σε λυγμούς, χαλώντας έτσι με τα πικρά της δάκρυα το μέχρι πρότινος ωραίο πρόσωπο της Ιταλίας.

Όταν η Μέρκελ συνάντησε τον Πτολεμαίο

Όπως άλλωστε αναμενόταν, η Δευτέρα ξημέρωσε σκοτεινή, μιας και ο Ήλιος αρνήθηκε να προβάλει πάνω από τις αγορές. Το ευρώ έσκυψε ακόμα παραπάνω το κεφάλι, οι μετοχές συνέχισαν να πέφτουν, τα ιταλικά και ισπανικά ομόλογα συνέχισαν να αυξάνουν τις αποδόσεις τους στο πάνω από 7%. Όλα δηλαδή, στην ίδια ακάθεκτη τροχιά του «πριν». Της ανοησίας, της προχειρότητας, και των μεταφυσικών προσδοκιών.

Και πώς να μην είναι;

«Κατά το Spiegel, (όπως αναφέρει η Ελευθεροτυπία), η συμφωνία των 17 μελών της ευρωζώνης και των 9 μη μελών της, για την προώθηση μιας βαθύτερης δημοσιονομικής ενοποίησης, προσκρούει σε ορισμένα θεσμικά και νομικά εμπόδια. Κατά το σκεπτικό των ευρωπαϊκών νομικών υπηρεσιών, το οποίο επικαλείται το δημοσίευμα, η ρύθμιση της λειτουργίας της νομισματικής ένωσης προβλέπεται αναλυτικά στη συνθήκη της Λισσαβόνας, επομένως οι αναθεωρήσεις αυτών των ρυθμίσεων θα πρέπει να γίνουν εντός του ίδιου νομικού πλαισίου και με διαδικασίες που απαιτούν ομοφωνία. Το μόνο που μπορεί να γίνει με ασφάλεια, είναι μια «πολιτική δήλωση προθέσεων» η οποία όμως δεν έχει δεσμευτικό χαρακτήρα ενώ μπορεί να ανακληθεί από μια επόμενη κυβέρνηση της χώρας που αρχικά την είχε συνυπογράψει».

Αλλά, ακόμα κι αν υποθέσουμε ότι η επιβολή πειθαρχικών κυρώσεων για όσους παραβιάζουν τους νέους δημοσιονομικούς κανόνες, μπορεί να αποκτήσει με κάποιο κόλπο δεσμευτική νομική ισχύ, από πού βγαίνει ότι αυτοί θα επιφέρουν και σύγκλιση των οικονομιών των χωρών που θα περνάνε με άριστα τις εξετάσεις, όπως ρητορεύει θριαμβολογώντας ο Σαρκοζ-ίκος;

Από την προηγούμενη πεποίθηση ότι το κοινό νόμισμα θα δρούσε σαν συγκολλητής οικονομιών, περάσαμε στη χθεσινή, εξίσου φρούδα με την προηγούμενη θέση, ότι τώρα τη θέση του συγκολλητή θα την πάρει όχι ένα οικονομικό ή πολιτικό μέτρο, αλλά ένα Νομικό(!).

Αυξάνουν οι ισοσκελισμένοι προϋπολογισμοί την αναταγωνιστικότητα; Δεν νομίζω. Το μόνο που κάνουν είναι να ασκούν μεγάλη πίεση στην εργασία. Αν αυτό τίθεται σαν κύρια προϋπόθεση για αύξηση της ανταγωνιστικότητας, τότε η Ζιμπάμπουε θα έπρεπε να ήταν η πλέον ανταγωνιστική.

Αυξάνουν τη σύγκλιση; Είναι δυνατόν να αυξηθεί η σύγκλιση αποκλινουσών οικονομιών όταν σαν προϋπόθεση σύγκλισης τίθεται η μεγαλύτερη απόκλιση, μέσω της επιταγής της καθολικής αύξησης της ανταγωνιστικότητας; Είναι σαν να απαιτείς από αυτούς που μένουν πίσω σε ένα αγώνα δρόμου, να προφτάσουν τους προπορευόμενους, όταν το γενικό πρόσταγμα συνίσταται στο όλοι να τρέχουν γρηγορότερα. Είναι φανερό ότι το χάσμα αντί να κλείνει θα επιτείνεται.

Θα μου πείτε γιατί τόσο μεγάλη πρεμούρα για μείωση των ελλειμμάτων; Μα γιατί έτσι ελαττώνεται η ανάγκη εξωτερικού δανεισμού. Αυτό είναι σωστό. Αλλά μειώνοντας την πιθανότητα συσσώρευσης νέου χρέους, μειώνεται ταυτόχρονα και η πιθανότητα εξόφλησης του παλαιού, τουλάχιστον στο βραχυπρόθεσμο. Είναι όμως το βραχυπρόθεσμο, αυτό που ρίχνει τη σκιά του στο μεσο-μακροπρόθεσμο και είναι αυτό που αυξάνει την πιθανότητα το «μεσο-μακροπρόθεσμο διάστημα να μην προκάνει ποτέ του να εμφανιστεί στο χρονικό ορίζοντα.

Όλη αυτή η ιστορία, του σταδιακού μπαλώματος, το φόρτωμα με μπάλωμα πάνω στο μπάλωμα, μιας κατ’ αρχήν δομικής παθογένειας, μού φέρνει στο νου τους κύκλους και επίκυκλους του Πτολεμαίου, ο οποίος έχτισε το πιο τερατόμορφο σχήμα προσομοίωσης του πλανητικού μας συστήματος στην ιστορία, μόνο και μόνο για να μην τολμήσει να σκεφτεί ότι η Γη μπορεί και να κουνιέται.

Το αδιέξοδο της Ευρωζώνης

Η ευρωζώνη υπό την παρούσα της μορφή είναι καταδικασμένη να διαλυθεί. Κανείς πλέον δεν το αμφισβητεί, ακόμα και η ίδια η Μέρκελ, η διαφορά με τους υπόλοιπους, όσον αφορά στην αποτροπή της διάλυσης βρίσκεται απλά στο βηματισμό, στο ρυθμό δηλαδή με τον οποίο θεωρούν οι μεν και η δε ότι πρέπει να προχωρήσουν οι αλλαγές, όπως η μετατροπή της ΕΚΤ σε τελευταίο καταφύγιο δανεισμού και η έκδοση κοινού ευρωομολόγου.

Αλλά και πάλι, ούτε αυτά πρόκειται εντέλει από μόνα τους να τελεσφορήσουν, μιας και γίνεται πλέον ορατό το οξύμωρο του εγχειρήματος, δηλαδή η ύπαρξη κοινού νομίσματος, ορφανού όμως από το κράτος που το εκδίδει. Το τύπωμα χρήματος από την ΕΚΤ και το ευρωομόλογο είναι σε τελευταία ανάλυση κινήσεις που σπρώχνουν τη μπάλα λιγάκι μακρύτερα απ’ ότι οι προηγούμενες αποφάσεις περί EFSF και περί αγοράς περιορισμένης ποσότητας ομολόγων από την ΕΚΤ. Όσον αφορά στο τελευταίο, η λέξη περιορισμένη μάλλον αδικεί την ποσότητα, η οποία στην πραγματικότητα υπερβαίνει τα 400 δις.

πηγή:spiegel

Ουσιαστικά η ΕΚΤ κάνει ήδη στα μουλωχτά αυτό που της ζητείται να κάνει στα φανερά. Να αγοράζει δηλαδή ομόλογα επιτιθέμενων χωρών. Και, θα συνεχίσει να το κάνει ακάθεκτη, μόνο που επειδή πιάστηκε στα πράσα, αυτό συζητείται να γίνεται μέσω ενός άλλου σχήματος πλέον, που θα περιλαμβάνει και το ΔΝΤ, δηλαδή αντί η ΕΚΤ να δανείζει απευθείας, θα στέλνει τα χρήματα με το ένα εισιτήριο στο ΔΝΤ στην άλλη μεριά του ατλαντικού, και με το ίδιο αεροπλάνο αυτά θα επιστρέφουν στη Φρανκφούρτη, τάχατες σαν δανεικά. Βέβαια όλοι γνωρίζουν την κοροϊδία. Ομοίως, και αυτοί που την επινόησαν γνωρίζουν πολύ καλά ότι κι όλοι οι υπόλοιποι γνωρίζουν, αλλά, τι να κάνουμε, αυτό είναι το επίπεδο της πολιτικής σήμερα, πολιτική που ούτε ένα πρόσχημα σοβαροφάνειας δεν μπορεί να κρατήσει.

Η μπάλα σπρώχνεται μεν λίγο μακρύτερα, απέχει όμως πολύ ακόμα από το τέρμα. Για να μπορέσει να διατηρηθεί το μαγαζί ΕΖ, οι ιθύνοντες αντιλαμβάνονται σιγά σιγά ότι το πολυκατάστημα αυτό, από shop-in-shop που είναι τώρα, θα πρέπει να συγχωνευτεί σε ένα ενιαίο megashop, με κοινά βιβλία και κοινό λογιστήριο, δηλαδή κοινό Υπουργείο Οικονομικών και κοινή διακυβέρνηση.

Όλα αυτά εκ των υστέρων φυσικά, ενώ κανονικά, αν μπορούσαν να διαβάζουν το παρελθόν και την ιστορία, η πορεία του εγχειρήματος του κοινού νομίσματος θα μπορούσε να προβλεφτεί εκ των προτέρων. Εκ των πολύ-προτέρων, μάλιστα.

Και τούτο, διότι είχε προϋπάρξει ήδη από το 1979 ο μηχανισμός συναλλαγματικών ισοτιμιών, (Exchange Rate Mechanism), ο οποίος μη καταφέρνοντας να επιβιώσει, διαλύθηκε άδοξα το 1993. Από τον Σεπτέμβριο του 1992 ήδη, η βρετανική λίρα ήταν έξω. Η ιταλική λίρα αποχαιρέτησε τον μηχανισμό τον ίδιο μήνα και τον Νοέμβριο, η ισπανική πεσέτα και το πορτογαλικό εσκούδο τράβηξαν μια υποτίμηση κατά 6%. Τον Ιανουάριο του 1993 η ιρλανδική λίρα υποτιμήθηκε κι αυτή κατά 10%, ενώ τον Μάη πεσέτα και εσκούδο έκαναν το ίδιο. Όπως και τότε, έτσι και τώρα, ήταν οι ίδιες αυτές χώρες που δεν κατάφεραν ν’ αντέξουν τον στενό κορσέ ενός κοινού νομίσματος με τη Γερμανία. Κι όμως στα σαράντα από τον θάνατο του ERM, έβγαινε στον αέρα η συνθήκη του Μάαστριχτ για να κάνει τα ίδια ακριβώς πράγματα και να επαναλάβει τα ίδια ακριβώς λάθη.

Προχωρώντας λοιπόν η Ευρώπη σε ένα δρόμο στρωμένο με λάθη και μεταφυσικές προσδοκίες, ότι κάνοντας τα ίδια μπορεί να προκύψει κάτι το διαφορετικό, φτάνει στη μόνη λύση που θα μπορούσε να τη διασώσει σαν κοινή οντότητα, δηλαδή στη δημιουργία κάποιου μορφώματος, αντίστοιχου των Ην. Πολιτειών της Αμερικής. Είναι αυτό εφικτό; Κατά τη γνώμη μου όχι. Αν ο Τεξανός αισθάνεται πάνω απ’ όλα αμερικανός, ο Γάλλος, ο Γερμανός, ή ο Έλληνας, ποτέ, (τουλάχιστον στο ορατό μέλλον) δεν θα βάλει την ευρωπαϊκή του ταυτότητα πάνω από την εθνική. Ποτέ του δεν θα σταθεί με κατάνυξη κάτω από μια κοινή ευρωπαϊκή σημαία, ούτε οι Βρυξέλλες ποτέ θα γίνουν το αντίστοιχο της Ουάσινγκτον. Δεν χρειάζεται να πάμε μακρύτερα, νομίζω ότι όλοι αντιλαμβανόμαστε το ανέφικτο του εγχειρήματος, μιας και η έννοια ευρωπαϊκή ταυτότητα, αν επινοηθεί θα είναι κάτι το εμβόλιμο και τεχνητό, αποτέλεσμα επιβολής με το στανιό κάποιου πράγματος που δεν υφίσταται. Αυτό που συνέχει την Ευρώπη είναι οι πόλεμοι που διεξήχθησαν στους κόλπους της, παρά τα κοινά της επιτεύγματα. Και για να μετέχεις, για να γίνεις πολίτης ενός ενιαίου κράτους θα πρέπει να το αισθάνεσαι. Να αισθάνεσαι για πρωτεύουσα τις Βρυξέλες, παρά το Παρίσι, τις Βρυξέλες, παρά την Αθήνα ή τη Μαδρίτη. Αλλιώς δεν συναινείς, δεν συμμορφώνεσαι, δεν παραδίδεις κυριαρχία, κι αποχωρείς.

Νομίζω, ότι αυτό που εικάζεται τώρα ότι αποτελεί την τελική λύση για να παραμείνει η ΕΖ ενιαία οντότητα, θα είναι απλά το σημείο διάλυσής της. Όχι αύριο, ούτε μεθαύριο. Αλλά σίγουρα παραμεθαύριο.

Η Χειμερινή Σύναξις των Παιδονόμων

Πριν καλά καλά μαζέψουν τα τεφτέρια τους απ’ τις Βρυξέλλες οι ηγέτες των 27, και πριν ο Ντέιβιντ πάρει τα μπογαλάκια του για το αντικρινό νησί, βγήκε η κ. Μέρκελ και ανακοίνωσε ότι δεν προβλέπεται άλλη Σύνοδος μέσα στον Δεκέμβρη, όπερ σημαίνει ότι οι ηγέτες σηκώθηκαν απ’ το τραπέζι με τη μπουκιά στο στόμα, το στομάχι μισογεμάτο, και για άλλη μια φορά με τη δουλειά όσον αφορά την ΕΖ, μισοτελειωμένη, που για να τελείωνε θα χρειαζόταν και μια επόμενη, και μια μεθεπόμενη Σύνοδο. Γι αυτό και η δήλωση Μέρκελ στην υποβόσκουσα ερώτηση για το πότε της επόμενης σύναξης.

Η Σύνοδος των ηγετών, μια πιο πολυτελής έκδοση της σύναξης των παιδονόμων του πάλαι ποτέ διάσημου αναμορφωτηρίου του Τσοτυλίου, το οποίο οι απανταχού μανάδες έσειαν σαν σκιάχτρο στα ατίθασα αγόρια τους, το μόνο που κατάφερε ήταν να θεσπίσει το νέο κανόνα, τα νέα παιδαγωγικά μέτρα του σχολαρχείου της ΕΖ, για τη συμμόρφωση και αναμόρφωση των ατίθασων λαών της, αλλά όχι των πολύ πιο ατίθασων αγοριών της αγοράς, που δεν τα μάσησαν.

Και γιατί άλλωστε; Δυο είναι οι πιο βασικοί λόγοι. Πρώτα, η αποχώρηση Κάμερον ήταν ο πρώτος δυνατός τριγμός, που έδωσε το σήμα ν’ ακολουθήσουν κι άλλοι. Τέσσερις επιπλέον χώρες, έμειναν από τον πρώτο γύρο έξω, μέχρι να αποφασίσουν τα κοινοβούλιά τους. Άλλη μια, η Ιρλανδία, την είχε φυλαγμένη και έβγαλε απ’ το τσεπάκι το μπαζούκα του δημοψηφίσματος. Πολύ πιθανόν και άλλες χώρες να το τολμήσουν. Άλλες πάλι έχουν πρόβλημα με τα συντάγματά τους, οπότε και να υπερθεμάτισαν τους νέους κανόνες, αυτοί θα παραμείνουν κενό γράμμα μέχρι τις επόμενες συνταγματικά επιτρεπτές αναθεωρήσεις. Εκτός κι αν, το εμπόδιο αυτό παρακαμφθεί, άλλωστε ο βρεγμένος, τη βροχή δεν τη φοβάται…

Είναι σίγουρο, ότι όσο η κρίση θα προχωρεί και η ύφεση θα βαθαίνει, οι τριγμοί θα εντείνονται, όπως άλλωστε συμβαίνει και στα καλύτερα τα σπίτια: η φτώχεια, λένε φέρνει γκρίνια, και η γκρίνια χωρισμούς και διαζύγια. Η ΕΖ είναι δύσκολο να φτάσει σαν τέτοια, κι αρτιμελής, μέχρι τη μέρα που οι κανόνες δημοσιονομικής πειθαρχίας θα έχουν τελικά και τυπικά ευοδωθεί.

Άλλωστε, ποτέ κανένα αγόρι απ’ το Τσοτύλι δεν κατάφερε ν’ αποφοιτήσει με διαγωγή «Κοσμιωτάτη», επειδή οι παιδονόμοι αποφάσισαν ν’ αντικαταστήσουν το λουρί, με το φραγγέλιο. Το αντίθετο μάλιστα.

Γι αυτό και οι αγορές, με τα χθεσινά, έχουν ήδη αρχίσει να παίζουν τα πένθιμα εμβατήρια για τη λύση των συμβολαίων γάμου της ΕΕ και ΕΖ, και τα κεφάλαια να μεταναστεύουν σωρηδόν για τους άπατους ταμιευτήρες του City.

Ο δεύτερος λόγος, είναι ότι χθες δεν ακούστηκε τσιμουδιά για το τι θα γίνει μέχρι να φτάσουμε στην μέρα ισχύος των κανόνων. Για να αποδώσουν τα μέτρα θα πρέπει να προηγηθεί ανάκαμψη, ώστε να υπάρξει και το ανάλογο ρευστό από τους λαούς για να ξεπληρώσουν τα χρέη. Με το μυστικιστικό όμως δόγμα της λιτότητας, η δυνατότητα άντλησης ρευστού όλο και μειώνεται, όπως μειώνονται και οι δουλειές, όπως μειώνεται και η ζήτηση, η οποία μειώνει αναλόγως και τις επενδύσεις, άρα και την προοπτική αύξησης της απασχόλησης, και άντε πάλι απ’ την αρχή.

Γι αυτό και χθεσινές συμβουλές της UBS συνοψίζονταν στο εξής τρίπτυχο: χρυσός, κονσέρβες και κανένα όπλο μικρού διαμετρήματος, έτσι να βρίσκεται…

Αθήνα, ως ιδανικός τουριστικός προορισμός

Ο χθεσινός μολοτωφ-πόλεμος αμαύρωσε για ακόμα μια φορά τη μέρα, κηλίδωσε την εικόνα της χώρας μας στο εξωτερικό, και υποβίβασε κατά 5 βαθμίδες την αξιοπιστία της τουριστικής βιομηχανίας και του τουριστικού προϊόντος της πατρίδας μας, στο ΒΒ-. Οι ξενοδόχοι του κέντρου της Αθήνας για ακόμα μια φορά διαμαρτυρήθηκαν μυξοκλαίγοντας για την απώλεια κρατήσεων και κερδών, παρά τις αυξήσεις που επέβαλαν στην τιμή της διανυκτέρευσης, και τη ελάττωση της συχνότητας αλλαγής των σεντονιών.

Ενώ όμως, όλοι εμείς οι υπόλοιποι έλληνες έχουμε αλλάξει πνεύμα, μετατρέποντας την κρίση σε ευκαιρία, και βγάζοντας κέρδος απ’ αυτήν, οι αγαπητοί μας ξενοδόχοι αδυνατούν, ως φαίνεται να το πράξουν, και αντί να βάλουν μπρος το καινοτόμο πνεύμα τους και να εκμεταλλευτούν το νέο διεθνές οικονομικο-κοινωνικό περιβάλλον, μένουν προσκολλημένοι και αδρανείς στα παλιά, περιμένοντας από την Τρέμη και τον Καψή να βγάλουνε το φίδι από την τρύπα. Βέβαια, ό,τι και να λένε αυτοί, είναι στα ελληνικά και τίποτε δεν φτάνει προς τα έξω.

Αυτό που φτάνει, σ’ όλα τα πέρατα της γης είναι ο λαμπαδιασμένος αττικός ουρανός, που συναγωνίζεται σε ομορφιά τα φημισμένα πορφυρά αττικά δειλινά, οι φλογερές, εξώκοσμες τροχιές των μετεώρων-μπουκαλιών με τη βενζίνα, η πυκνή βροχή των πεντελικών μαρμάρων, οι φλεγόμενοι κάδοι, και η ηρωική, σώμα με σώμα μάχη των σφριγηλών ελληνικών κορμιών, τρισδιάστατες θαρρείς αναπαραστάσεις πάλης, όπως απεικονίζονται στους αμφορείς του παρακείμενου μουσείου.

Θέαμα μοναδικό, που ιντριγκάρει τις αισθήσεις, ανεβάζει την αδρεναλίνη, προσκαλεί σε συμμετοχή, και θα μπορούσε κάλλιστα να αποτελέσει το Νέο τουριστικό προϊόν της πατρίδας μας, αν μπορούσε να συσκευαστεί και να πλασαριστεί καταλλήλως. Είναι γνωστό, ότι κάθε χρόνο οι τουριστικοί πράκτορες στύβουν το μυαλό τους για να παρουσιάσουν κάτι τις το νέο στο πρόγραμμά τους, όχι μόνο σαν προορισμό αλλά και σαν περιεχόμενο, εξειδικευμένο. Έτσι είδαμε να ανθούν νέοι κλάδοι, όπως θρησκευτικός τουρισμός, ιαματικός τουρισμός, συνεδριακός τουρισμός, πολιτιστικός τουρισμός, αθλητικός τουρισμός, ορειβατικός τουρισμός, τουρισμός για σπα, τουρισμός για αναρρίχηση, τουρισμός για κανό, τουρισμός για παγετώνες, σπήλαια, και πηγάδια, και ό,τι άλλο βάνει ο νους του ανθρώπου. Απ’ όλη αυτή τη γκάμα όμως λείπει ο αγωνιστικός τουρισμός, διαβαθμισμένος μάλιστα και κατά κατηγορίες, για αρχαρίους, μεσαίου επιπέδου, προχωρημένους κλπ. Οι ξενοδόχοι μάλιστα θα μπορούν να εκδίδουν εκ των προτέρων προγράμματα στο εξωτερικό με ορισμένες ημερομηνίες κλειδιά. Φερ’ ειπείν, οι ημέρες των συλλαλητηρίων της ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ θα προσφέρονται για αγωνιστικό τουρισμό αρχαρίων, ενώ η 6^η Δεκέμβρη θα προσφέρεται μόνο για όσους έχουν φτάσει στο προχωρημένο level και έχουν αποκτήσει και κάποιες ειδικές τεχνικές γνώσεις.

Οι τουρίστες θα κατασκηνώνουν στα πέριξ της πλατείας Συντάγματος ξενοδοχεία, και θα μπορούν ανενόχλητοι και αφ’ υψηλού να παρακολουθούν τα δρώμενα στη θεατρική σκηνή της έμπροσθεν πλατείας. Οι ξενοδόχοι μαζί με το πρωινό θα προσφέρουν και τα απαραίτητα αξεσουάρ προφύλαξης από τις πέτρες, χημικά κλπ, όσοι δε το επιθυμούν θα μπορούν να εκδράμουν στο πεδίο των μαχών, να πετάξουν την πετρούλα τους και μετά, αφού εκτονωθούν να μπορούν να επιστρέψουν στην ασφάλεια του μπαλκονιού τους.

Είναι κρίμα να συμβαίνουν τόσα πράγματα εκεί γύρω και κανείς να μην μπορεί να βγάλει κάποιο ουσιαστικό κέρδος.

Neuroeconomics

ΠΗΓΗ

About the Lecture

A pioneer in a “dangerously hot research area,” Drazen Prelec peers into the human brain while it makes decisions. In his corner of the new field of neuroeconomics, Prelec uses a functional magnetic resonance imaging (fMRI) machine to scan minds pondering the pros and cons of purchasing and selling products like Godiva chocolate and flash drives.

Prelec first provides a brief background on the emergence of his discipline, made possible by technological advances in measuring brain activity, and the recent introduction of psychology into economics. The convergence (or perhaps collision) of behavioral approaches and economics has led to a “sustained criticism of the rationality assumption in economics,” says Prelec, most prevalent in game theory. So much current research, he says, “is a series of responses to the incorrect predictions of the rational normative model.”

Some Nobel Prize-winning work has emerged in the past few decades from studying the differences between the way human beings actually behave and the way classic economics suggests. Prelec describes prospect theory, which captures in a formula how there is “something about the way our mind deals with numbers (so that) if you look at positive things, you have one way of looking, and at negative, it’s a different way.”

Using three case studies, Prelec illustrates how “neuroeconomics picks up some of these violations of rationality, trying to understand where in the brain we can get a deep understanding of what’s going on.” In a notable instance, subjects sipped different wines (through a straw) in the fMRI, and were asked to rate them. They were told they were drinking wine that ranged in price from $5 to $90. The “dirty trick was the $5 and $45 wines were the same, as were the $10 and $90 wines.” Not surprisingly, “ratings were massively influenced by price,” so the $90 wine was considered exceptional.

What was surprising, says Prelec, was that “the brain lies also.” An area behind the forehead, the medial prefrontal cortex, which is associated with the perception of value, burst into more activity when the subject experienced the “$90” wine than with the exact same “$10” wine. It seems as if the very idea of quality, or value -- often a marketing ploy -- makes a product like wine more enjoyable.

Αφέλεια ή Κοροϊδία;

Περί μεταφυσικής και πάλι το ανάγνωσμα! Η Γερμανία συνεχίζει να εμμένει πεισματικά στη δημοσιονομική περιστολή και στη λιτότητα των εργαζόμενων στρωμάτων. Η πολιτική αυτή έχει καταποντίσει ήδη τις αδύναμες οικονομίες, ενώ η αρρώστια της ύφεσης μεταδίδεται και στις μέχρι πρότινος λεγόμενες υγιείς οικονομίες της ΕΖ. Απόδειξη η επικείμενη υποβάθμισή της από την S&P. Εκ παραλλήλου ανησυχούν και η ΗΠΑ, ενώ ο ιός έχει μεταδοθεί και στη μακρινή Αυστραλία, γεγονός που έκανε μέχρι και τον ΠΟΥ να βγει μπροστά και να ζητάει εμβόλια.

Δεν υπάρχει καμιά δικαιολογία για να συνεχίζεται αυτή η πολιτική. Αυτό λέει φωναχτά η πραγματικότητα, αυτό λένε οι δείκτες, αυτό λένε οι τραπεζίτες, και οι fund-manager-άδες, αυτό λένε οι άνεργοι και οι εργαζόμενοι, αυτό λένε οι οικονομολόγοι, κεϋνσιανοί, νεο-κεϋνσιανοί, κλασσικοί και νεο-κλασσικοί, αυτό λένε όλοι, ακόμη και οι αρειανοί.

Δεν υπάρχει, καμιά επίσημη δικαιολογία εκ μέρους της Γερμανίας, παρά μονάχα μία. Ότι τα μέτρα αυτά μπορεί να μην αποδίδουν τώρα αλλά θα αποδώσουν εις το μέλλον. Αυτό διατείνονται και οι οικονομολόγοι του Διεθνούς Ταμείου, όπως τους άκουγα εχθές να μελλοντολογούν στο youtube. Πόσο όμως μακριά; Όταν το μέλλον το βλέπεις να ‘ναι κοντινό, δεν το ονομάζεις «μέλλον», αλλά το προσδιορίζεις κάπως πιο συγκεκριμένα, σε ένα, ας πούμε χρόνια, σε δυο, σε τρία, άντε σε τέσσερα. «Μέλλον», έτσι στα σκέτα, όμως σημαίνει κάτι πολύ μακρινό, ακαθόριστο και απροσδιόριστο.

Και δυστυχώς αυτή είναι και η αλήθεια. Αν μπορούσαν να το προσδιορίσουν θα το προσδιόριζαν. Μα δεν μπορούν, δεν το επιτρέπει η φύση του προβλήματος. Στα προβλήματα πολλών μεταβλητών με ποικίλες και πολλαπλές αλληλεπιδράσεις και αναδράσεις, δεν εξαφανίζεται μόνο η προβλεψιμότητα αλλά και η «μνήμη» του αιτίου που προκάλεσε ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Αυτά τα δυο δε, πηγαίνουνε μαζί παρέα. Όσο περισσότερο στο χρόνο διατηρείται η μνήμη του αρχικού αιτίου, τόσο μεγαλώνει ή επιμηκύνεται στο χρόνο και η προβλεψιμότητα. Διατηρείται, όπως λέγεται η συσχέτιση. Στα χαοτικά φαινόμενα η συσχέτιση χάνεται σχεδόν αμέσως, ώστε να μην μπορείς να πεις στο τέλος τι προκάλεσε μια δεδομένη συμπεριφορά.

Η Μέρκελ σαν θεωρητικός χημικός θα πρέπει αυτό να το γνωρίζει. Η οικονομία κάποια στιγμή θα ανακάμψει. Κάποια στιγμή θα αρχίσουν οι δείκτες να παίρνουν την ανάποδη φορά. Αυτό είναι το μόνο σίγουρο. Πότε; Κάποια στιγμή, στο μέλλον! Και τότε θα έρθουν και θα πουν, «κοιτάξτε, είδατε τα μέτρα που τόσο σας ταλαιπώρησαν, ότι τώρα ήρθαν και έπιασαν τόπο; Είδατε που είχαμε δίκαιο;». Μόνο που θα έχει περάσει τόσος καιρός, που κάθε συσχέτιση θα έχει νομοτελειακά χαθεί.

Άρα δυο τινά μπορούν να συμβαίνουν. Είτε η Μέρκελ ξέχασε όσα είχε μάθει πριν ασχοληθεί με την πολιτική ή συνειδητά μάς κοροϊδεύει.

Το γιουρούσι των ορνέων

Την ώρα του επιθανάτιου ρόγχου, εκεί έξω, σε κάποια μισοσκότεινη κόγχη των διαδρόμων του νοσοκομείου βλέπει κανείς συχνά μαύρες σκυφτές φιγούρες να σιγοψιθυρίζουν αναμεταξύ τους και να χειρονομούν, είναι αλήθεια διακριτικά, όπως ταιριάζει άλλωστε και στην περίσταση, κάποια στιγμή να κουνούν τα κεφάλια συγκαταβατικά, σαν να τα ‘χουν βρει στη μοιρασιά, και μετά ν’ αποχωρούν, για κάποιο άλλο νοσοκομείο, για κάποια άλλη κόγχη.

Όταν πρόκειται για ταπεινούς μεμονωμένους θνητούς, οι σκοτεινές φιγούρες με τα τριμμένα κοστούμια ονομάζονται «κοράκια». Όταν πρόκειται για θνήσκουσες χώρες, οι σκοτεινές φιγούρες φοράνε ακριβά κοστούμια, κρατάνε χαρτοφύλακα και χαρτοφυλάκια και ονομάζονται «γύπες». Βλέπετε είναι η τάξη μεγέθους αυτή, που αναβαπτίζει το ταπεινό κοράκι στο μεγαλοπρεπές όρνεο. Με τα κοράκια έξω απ’ την πόρτα σου ξέρεις πως ήρθεν η ώρα σου. Με τους γύπες να γυροφέρνουν τον ουρανό της χώρας σου, είσαι σίγουρος πως ήρθεν η δική της ώρα. Πέρα από αριθμούς, οικονομικά θερμόμετρα, διασταυρώσεις δεικτών και διαγραμμάτων, αντικρουόμενες διαγνώσεις και προγνώσεις, οι γύπες έχουν κάνει τα στοιχεία όσφρηση. Οξεία και διαπεραστική. Μυρίζουν την αποσύνθεση, πριν καν υπάρξει πτώμα.

Κάτι τέτοιο συμβαίνει τους τελευταίους μήνες και στα δικά μας μέρη, ειδικά μετά τον φετινό Ιούλη. Οι «γύπες» είναι κατηγορία hedge funds με ειδικότητα στην αγορά χρεών· είτε πρόκειται για χρέη επιχειρήσεων, είτε για χρέη ολόκληρων κρατών. Ποια η διαφορά άλλωστε! Όταν μια εταιρία ή μια χώρα αρχίζει να δείχνει σημάδια σήψης, οι «γύπες» προσφέρονται να αγοράσουν το πακέτο των χρεών της από τις τράπεζες ή από τις αγορές ομολόγων αντιστοίχως. Φυσικά, όχι στην αρχική τιμή, αλλά με σημαντική έκπτωση. Οι τράπεζες αφού καταλάβουν ότι η συγκεκριμένη εταιρία πάει κατά διαόλου και ότι δεν υπάρχουν ικανά περιουσιακά στοιχεία να κατασχεθούν και να ισοφαρίσουν, αποφασίζει να πουλήσει το χρέος στους εν λόγω «επενδυτές», στην κυριότητα των οποίων και περιέρχεται η εταιρία, σχεδόν κοψοχρονιά. Αργότερα, όταν σε καλύτερους καιρούς αυτή ορθοποδήσει, τα κέρδη για τους νέους ιδιοκτήτες θα είναι τεράστια.

Στην περίπτωση κρατών, λίγο πριν την χρεοκοπία, το χρέος που λέγεται ομόλογο, αρχίζει να προσελκύει τους γύπες μόνον όταν η τιμή του φτάσει στο κατώτατο δυνατό σημείο. Αν τα ομόλογα προκάνουν και λήξουν πριν η χώρα χρεοκοπήσει, τα κέρδη είναι εξ αντικειμένου πολλαπλάσια, αφού τα ομόλογα θα αποπληρωθούν στο ακέραιο. Αν όμως η χώρα χρεοκοπήσει, τι γίνεται; Χάνουν; Όχι πάντα. Τις περισσότερες φορές καταφέρνουν να δικαιώνονται και να εισπράττουν ολόκληρη την αξία του ομολόγου. Απλά το παιχνίδι μεταφέρεται από τις οθόνες των χρηματιστηρίων, στις αίθουσες των διεθνών δικαστηρίων, μαζί και η υπομονή για τη διεκπεραίωση, μέχρι τη δικαίωση, μιας μακρόχρονης, αλλά λυσσαλέας δικαστικής διαδικασίας. Στο σημείο αυτό, το σημαντικότερο ρόλο τόσο στην τιμή πώλησης των ομολόγων στη δευτερογενή αγορά, όσο και στην πιθανότητα δικαίωσης στα διεθνή δικαστήρια, τον παίζει η νομοθεσία η οποία διέπει την έκδοση των ομολόγων. Ομόλογα, τα οποία έχουν εκδοθεί στο τοπικό δίκαιο, όπως αντιλαμβάνεστε θεωρούνται κατώτερης ποιότητας, ενώ αυτά τα οποία έχουν εκδοθεί με βάση το αγγλικό ή το αμερικανικό, θεωρούνται κελεπούρια και για το λόγο αυτό και οι τιμές τους είναι πιο τσιμπημένες.

Όπως είπαμε και πριν, η πέρα από τα συνήθη αύξηση των εταιρικών χρεοκοπιών έκανε τις μεγάλες τράπεζες ν’ αρχίσουν να ξεφορτώνονται σε μεγάλες ποσότητες εταιρικά δάνεια και ομόλογα κρατών της νότιας ευρωζώνης ήδη από το καλοκαίρι. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα, όχι μόνο να διευρυνθεί ο κύκλος εργασιών των ήδη υπαρχόντων γυπών, αλλά η αγορά να κατακλυστεί κι από νιόβγαλτα φερέλπιδα γυπόπουλα, μια και η πρόβλεψη δεν ήταν για ένα μόνο πτώμα, μα για πολλά. Ακόμα και θεσμικοί, και κατά μια έννοια συντηρητικοί επενδυτές, ερωτώμενοι, απάντησαν κατά το 1/3 ότι η αγορά σκουπιδο-ομολόγων αποτελεί μια πρώτης τάξεως επικερδή επενδυτική ευκαιρία, ειδικά όσον αφορά την Ελλάδα με το σεβαστό της χρέος.

Η απόφαση του Ιουλίου με το εθελοντικό κούρεμα του 21% έδωσε μεγάλη χαρά στους γύπες, όταν μάλιστα μια συμφωνία του 90% των κατόχων, δεν θα ήταν αναγκαστικά δεσμευτική και για τους υπόλοιπους. Έτσι, θα μπορούσαν να απέχουν και να απαιτήσουν την αποπληρωμή στο ακέραιο των ομολόγων που στο μεταξύ είχαν σπεύσει να αγοράσουν. Ειδικά δε, αυτού του «χρυσού» ομολόγου με ημερομηνία λήξης τον προσεχή Μάρτιο, το οποίο αποτιμάται στα 40 σεντ στο ευρώ. Ελληνικές πηγές είχαν αναφέρει στο BBC ότι εκείνη την εποχή, μη τραπεζικοί φορείς, κυρίως hedge funds είχαν προβεί σε αγορές ύψους περίπου 20 δις ευρώ.

Αναθέρμανση της αγοράς παρατηρήθηκε και μετά τη δεύτερη συμφωνία της 27^ης Οκτωβρίου. Οι γύπες μυρίζοντας πάλι ψητό, -πτώμα δηλαδή σε μεγαλύτερη αποσύνθεση απ' ότι το καλοκαίρι και νέο πακέτο διάσωσης- και εκμεταλλευόμενοι τη συγκυρία των 30 σεντ στο ευρώ βγήκαν στο παζάρι για μια νέα σοδειά ελληνικών ομολόγων, κατά προτίμηση όσων διέπονται από το Αγγλικό δίκαιο. Εικάζεται ότι τα τελευταία αποτελούν το 10% του ιδιωτικού χρέους της Ελλάδας. Η προτίμηση προς αυτά υπαγορεύεται από το γεγονός ότι τα αγγλικά δικαστήρια δείχνουν ιδιαίτερη ευαισθησία προς τους πιστωτές, ενώ τα αμερικανικά, ακόμα μεγαλύτερη.

Παρά ταύτα, με αφορμή την περίπτωση της Λιβερίας, την οποία, μετά από πολύχρονο και τραυματικό εμφύλιο πόλεμο, έσυραν στα αγγλικά δικαστήρια αδίστακτα hedge funds απαιτώντας 28 εκατομμύρια δολάρια για ένα χρέος που είχε αγοραστεί με μόνο 3 σεντ στο δολάριο, το αγγλικό κοινοβούλιο, λίγο πριν διαλυθεί για τις εκλογές του 2010, αποφάσισε ν’ απαγορεύσει στα δικαστήρια εκδίκαση υποθέσεων που σχετίζονται με διεκδικήσεις από τις 40 πλέον φτωχές χώρες του πλανήτη. Ο νόμος αυτός οριστικοποιήθηκε μόλις πριν λίγους μήνες, αλλά άφησε απ’ έξω πλειάδα άλλων υπερχρεωμένων χωρών, όπως το Περού, η Ελλάδα, η Πορτογαλία, το Βιετνάμ, το Τατζικιστάν, κ.α. για τις οποίες θα πρέπει να υπάρξει σύντομα μνεία. Η Λιβερία κατάφερε τελικά να κατεβάσει το ποσό που της ζητούσαν από τα 40 εκατομμύρια δολάρια στα 3 εκατομμύρια.

Δεν έγινε όμως το ίδιο και με την Αργεντινή. Το γνωστό αμερικανικό γυπο-fund NML, της πρωτοπόρας οικογένειας Elliott Associates με έδρα τα νησιά Κάιμαν, κατάφερε μετά από μακροχρόνιο δικαστικό κυνήγι να κερδίσει από τα αγγλικά δικαστήρια την αποπληρωμή των ομολόγων του στο ακέραιο, μιας και δεν είχε δεχτεί να συμμετάσχει τότε, στο κούρεμα του Κίρσνερ. Το ΝΜL απέκτησε φήμη όταν κέρδισε τη δίκη ενάντια στο πτωχευμένο Περού (1995), παίρνοντας πίσω το 400% της αξίας των ομολόγων που είχε στην κατοχή του.

Η Ελλάδα αυτή τη στιγμή έχει το ιδιωτικό της χρέος κάτω από το ελληνικό δίκαιο, αν και κυκλοφορούν φήμες ότι σε αντάλλαγμα για το PSI+ το μετέτρεψε σε αγγλικό. Επίσης, αν κατά τις τρέχουσες διαπραγματεύσεις για το κούρεμα του 50% και εφ’ όσον συγκροτηθεί μια κρίσιμη μάζα εθελοντών, κατορθώσει να το επιβάλλει και στους υπόλοιπους, που δεν θα θελήσουν να συμμετάσχουν, τότε το ελληνικό χρέος θα βρίσκεται προστατευμένο από τις επιθέσεις των γυπών και από τις μακροχρόνιες δικαστικές περιπέτειες, καθιστώντας την οριστική διαγραφή του ακόμα ευκολότερη.

Το μεταφυσικό υπόβαθρο της Οικονομικής

Αναγκαστικά, θα κάνω ακόμα μια προσπάθεια σύγκρισης ανάμεσα στο πώς δουλεύει μια επιστήμη, όπως έχει κατοχυρωθεί στην κοινή συνείδηση, και μια άλλη που προσπαθεί απεγνωσμένα να κατοχυρωθεί.

Το οικονομικό σύστημα όπως δούλευε τις τελευταίες δεκαετίες είχε εφεύρει ένα ωραίο τρόπο στο να γεννά χρήμα, μέσω ενός μηχανισμού που λέγεται leveraging, μηχανισμό-ομπρέλα μιας πλειάδας χρηματοοικονομικών εργαλείων, που δεν ενδιαφέρει εδώ να τα προσδιορίσουμε. Το χρήμα, όσο και να ήταν εικονικό, καθότι δεν αντιστοιχούσε σε κάτι απτό και υλικό, όπως ας πούμε χρυσό ή διαμάντια, εν πάση περιπτώσει έφερνε ανάπτυξη, ανέβαζε το ΑΕΠ, ανέβαιναν οι μισθοί, όλα τέλος πάντων ανέβαιναν, και όλοι ήσαν ευχαριστημένοι μιας και νόμιζαν ότι είχαν βρει τη λυδία λίθο της ευημερίας, ή αν θέλετε το αεικίνητο της οικονομικής ανάπτυξης. Και ενώ τα χαρακτηριστικά του συστήματος ήταν κάτι παραπάνω από ένα Ponzi scheme, αλβανική πυραμίδα δηλαδή σε πλήρη ανάπτυξη, κανείς δεν είχε προσέξει κι ούτε φανταστεί ότι η όλη ιδέα δεν στηριζόταν παρά σε μια μεταφυσική προσδοκία ότι το τίποτε μπορεί να γεννήσει χρυσάφι, ότι η ρόδα της ανάπτυξης μπορεί να γυρίζει επίσης από το τίποτε εις το διηνεκές, και ότι όλες αυτές οι ενοράσεις θα συνέχιζαν να μετουσιώνονται σε πραγματικότητες εις τον αιώνα τον άπαντα. Τέτοια σχήματα ιστορικά έχουν απαντηθεί μόνο στο γάμο της Κανά με τον πολλαπλασιασμό των άρτων και στα εργαστήρια των αλχημιστών του μεσαίωνα.

Ας πάμε τώρα και στο ενάντιο παράδειγμα, στο Cern και στο πείραμα LHC που εδώ και καιρό απρόσκοπτα τρέχει. Αν θυμόσαστε, προτού ξεκινήσει, επειδή η ταχύτητα με την οποία θα συγκρούονταν τα πρωτόνια μετωπικά θα ήταν τεράστια, πολύ κοντά στην ταχύτητα του φωτός δηλαδή, κάποιοι, ελάχιστοι είναι αλήθεια, από τον ίδιο επιστημονικό χώρο είχαν εκφράσει ανησυχίες για το αν οι μεγάλες ενέργειες της σύγκρουσης θα ήταν αρκετές ώστε να ευνοήσουν το σχηματισμό μικρών ή μεγάλων μαύρων οπών. Ένας μάλιστα απ’ αυτούς είχε στείλει και εξώδικο στο Cern για τη περίπτωση που θα έσκαγε μούρη καμιά μαύρη τρύπα. Λες και θα ζούσε κανείς, και φυσικά και ο ενάγων ο ίδιος, για να εισπράξει την αποζημίωση. Εν πάση περιπτώσει, ακόμα και η απιθανότητα αυτή εξετάστηκε λεπτομερώς, οι υπολογισμοί έγιναν και ξανάγιναν, και στο τέλος υπήρξε συμφωνία ότι κάτι τέτοιο ήταν αδύνατον να συμβεί, για λόγους που εξηγήθηκαν επαρκώς. Και όντως έτσι συνέβη.

Η διαφορά ανάμεσα στον τρόπο δράσης της μιας ομάδας στον οικονομικό χώρο και της άλλης, στο χώρο των υψηλών ενεργειών είναι νομίζω ενδεικτική. Στη μια περίπτωση η βάση της λειτουργίας είναι μεταφυσική, στην άλλη πραγματική. Στη μια περίπτωση υπάρχει αδυναμία ελέγχου των εργαλείων και άγνοια δράσης αυτών στο χρόνο ή σε οριακές συνθήκες. Στην άλλη, υπάρχει πλήρης έλεγχος τόσο των εργαλείων όσο και των οριακών συνθηκών.

Αν σκαλίσουμε θα βρούμε και άλλες θεμελιακές διαφορές, αλλά επι του παρόντος ας μείνουμε σε αυτές μόνο.

Ποια είναι η έκθεση των τραπεζών στο ελληνικό χρέος

.	Bank	Country	Net Sovereign Exposure to Greece, €m	% of equity	% of total assets
.	Agricultural Bank	Greece	10000	na	31
.	Hellenic Postbank	Greece	5371	590	31
.	Piraeus	Greece	8700	248	15
.	NBG	Greece	19400	218	16
.	EFG Eurobank	Greece	7900	196	9
.	Alpha Bank	Greece	4600	110	7
.	Marfin Popular	Cyprus/Greece	2943	72	7
.	Bank of Cyprus	Cyprus	2000	73	5
.	Dexia	Belgium	3470	39	1
.	BPI	Portugal	501	29	1
.	DZ Bank	Germany	1195	11	0
.	Commerz	Germany	2900	27	0
.	Postbank	Germany	1200	21	1
.	BPCE	France	1185	14	1
.	BCP	Portugal	718	13	1
.	BNP Paribas	France	5046	8	0
.	Landesbank Baden	Germany	1389	7	0
.	Soc Gen	France	2500	6	0
.	ING	Holland	2425	6	0
.	HSH Nordbank	Germany	196	5	0
.	Erste	Austria	550	4	0
.	Norddeutsche Landesbank	Germany	197	3	0
.	KBC	Belgium	600	3	0
.	NLB	Slovenia	25	2	0
.	Raiffeisen	Austria	115	2	0
.	Rabobank	Holland	638	2	0
.	Landesbank Hessen	Germany	78	2	0
.	Royal Bank of Scotland	United Kingdom	1088	1	0
.	Casa	France	631	1	0
.	Bayer Landesbank	Germany	198	1	0
.	Unicredit	Italy	801	1	0
.	West LB	Germany	103	1	0
.	Dekabank	Germany	46	1	0
.	Deutsche	Germany	400	1	0
.	SEB	Sweden	57	0.5	0.02
.	Caixa Geral de Depositos	Portugal	56	1	0
.	BBVA	Spain	293	1	0
.	HSBC	United Kingdom	800	1	0
.	Banco Popolare	Italy	89	1	0
.	Jyske Bank	Denmark	92	1	0
.	Barclays	United Kingdom	388	1	0
.	Allied Irish Banks	Ireland	41	0	0
.	Santander	Spain	300	0	0
.	Intesa	Italy	200	0	0
.	OP-Pohjola	Finland	21	0	0
.	Monte dei Paschi	Italy	35	0	0
.	UBI Banca	Italy	25	0	0
.	SNS Bank	Holland	98	na	na
.	Jupiter	Spain	64	na	na
.	Breogan Caixanova	Spain	41	na	na
.	BASE	Spain	40	na	na
.	Bank Of Valletta	Malta	9	na	na
.	Banca Civica	Spain	8	na	na
.	TOTAL		91,766	8.7	4.4

Πηγή: guardian June2011

Οι ελληνικές τράπεζες κατέχουν περίπου 59 δις.

Αν το ιδιωτικο ελληνικό χρέος είναι γύρω στα 206 δις ευρώ, τότε άλλα 114 δις βρίσκονται στα χέρια ασφαλιστικών εταιριών, ασφαλιστικών ταμείων, hedge funds κλπ. Πόσα κατέχουν τα ασφαλιστικά ταμεία συνολικά;

Ιταλία vs Ιαπωνία

Η Ιαπωνία δεν φημίζεται για την καλή εικόνα της οικονομίας της, όχι τώρα, αλλά εδώ και μια δεκαετία τουλάχιστον. Συγκρινόμενη με την Ιταλία, βρίσκεται σαφώς σε χειρότερη θέση, όπως φαίνεται από την πορεία του ελλείμματος,

και την πορεία του χρέους, (Το χρέος της Ιταλίας βρίσκεται στα ίδια περίπου επίπεδα από το 1995, ενώ της Ιαπωνίας όλο και ανεβαίνει).

(All data is from the OECD; figures for 2011 and 2012 are forecasts.)

Αν δούμε το ρυθμό ανάπτυξης αυτός είναι περίπου ο ίδιος και στις δυο χώρες, με την Ιαπωνία να μην παρουσιάζει κάποιο ιδιαίτερο πλεονέκτημα.

παρ' όλα αυτά η Ιαπωνία δανείζεται περίπου με 1%, ενώ η Ιταλία με το "άσε να πάει στο διάολο"...

Πού έγκειται τότε η διαφορά;

Στο ότι,

1. Η Ιαπωνία έχει το πλεονέκτημα του δικού της νομίσματος, το οποίο και αποτελεί εγγύηση ότι πάντοτε θα της βρίσκονται ψιλά για ν' αποπληρώνει τα χρέη της. Καλά νάναι η ανεξάντλητη ικανότητα της κεντρικής της τράπεζας να τυπώνει.

2. Η Ιαπωνία έχει θετικό ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, ενώ η Ιταλία αρνητικό, όπως φαίνεται στο επόμενο γράφημα

Πού οφείλεται αυτό το έλλειμμα, το οποίο είναι εξ ίσου αρνητικό σε ολόκληρο το Νότο; Μα στις ροές κεφαλαίων από το Βορρά για την κάλυψη των δανειακών αναγκών της. Η Ιαπωνία εξάγει κεφάλαια, ενώ η Ιταλία εισάγει. Σε περίπτωση που σταματήσει η στρόφιγγα ροών, για λόγους, μπορεί και ανεξάρτητα της ιδίας, ας πούμε λόγω κάποιου προβλήματος κάποιου άλλου μέλους της νομισματικής ένωσης, τότε δημιουργείται πρόβλημα ρευστότητας, το οποίο στη συνέχεια μετατρέπεται σε πρόβλημα φερεγγυότητας.

Αναφορικά λοιπόν με την Ιταλία, ό,τι και να κάνει με τη μείωση των δημοσιονομικών της, όση λιτότητα και να επιβάλει, τα σπρεντς θα συνεχίσουν να ανεβαίνουν.

ΥΓ. Στοιχεία από το StreetLight

Ποσοστό εργαζομένων στο δημόσιο τομέα

Πηγή: Business Insider

Τι λέει το νέο αυτό, και μάλιστα επικαιροποιημένο (Νοε 2011) διάγραμμα; Ότι η Γερμανία έχει μεγαλύτερο ποσοστό ΔΥ απ' ότι η Ελλάδα, το ίδιο και η Ιταλία. Για τη Γαλλία, ήδη το ξέραμε από παλιά. Όσοι όμως συνεχίζουν να μηρυκάζουν το ίδιο παλιό «μπλα, μπλα» απλώς πια γελοιοποιούνται.

Συρία: puzzle για δυνατούς λύτες

Για όποιον έχει έφεση στα puzzles, η Συρία αποτελεί ιδανική περίπτωση. Αν η Λιβύη ήταν ένα πρόβλημα για αρχαρίους, η Συρία είναι πρόβλημα για δυνατούς λύτες. Η διαφορά έγκειται στο πλήθος των παικτών που συμμετέχουν, στην ποικιλία των συμφερόντων, αλλά και των παγίδων. Η Λιβύη, για παράδειγμα ήταν μια πολύ εύκολη περίπτωση. Άλλωστε αν δεν είχε εκτιμηθεί έτσι απ' την αρχή, τα πράγματα θα εξελίσσονταν εντελώς διαφορετικά. Σχεδόν μόνη και έρημη σ' αυτό τον κόσμο, χωρίς κανέναν δυνατό και σοβαρό σύμμαχο, χωρίς κανένα γείτονα να τρέξει να τής συμπαρασταθεί, και επιπλέον μόνο μια ανάσα κοντά απ' τη Γαλλία και την Ιταλία, ήταν εύκολο για το ΝΑΤΟ και τους έτερους καλοθελητές, (παρ' όλα αυτά όμως τούς πήρε μήνες), να βομβαρδίζουν ανενόχλητα, να στήνουν επαναστατικά συμβούλια, να μπαινοβγάζουν μυστικούς και στο τέλος να αποχωρούν, με το στόχο να έχει επιτευχθεί. Αν και εφ όσον, ο καιρός θα δείξει.

Η Συρία όμως είναι αλλιώς. Μπορεί να μην έχει πετρέλαια, αλλά αποτελεί πρώτης τάξεως στρατηγικό βραβείο για όποιον τελικά την κατακτήσει. Για να καταλάβουμε τι παίζεται στη Συρία, πρέπει πρώτα να εξετάσουμε τι παίζεται στη γειτονιά της. Η στρατηγική της σημασία πολύ απλά έγκειται στις συμμαχικές σχέσεις που διατηρεί με το Ιραν στα δεξιά και τη Χεζμπολά του Λιβάνου στα αριστερά, δρώντας, έτσι σαν ένας συνδετικός κρίκος ανάμεσα σ' τις δυο αυτές δυνάμεις. Χωρίς το Ιράν, η Συρία δεν θα είχε ιδιαίτερη αξία. Ένεκα Ιράν λοιπόν, η Συρία μπαίνει από πολύ νωρίς, ήδη από το 2002 στο μάτι του κυκλώνα, και καθίσταται επίτιμο μέλος του περίφημου “Άξονα του Κακού”. Τα πράγματα όμως γίνονται ακόμα πιο περίπλοκα αν λάβουμε υπ' όψιν μας ότι πέρα από αυτούς τους δυο, η Συρία έχει και άλλους πολύ ενδιαφέροντες γείτονες. Πάρτε για παράδειγμα το Ιράκ.

Οι ιρακινοί, οι οποίοι τελευταία δια του πρωθυπουργού Nouri al-Maliki, πήραν ανοιχτά το μέρος του Μπασάρ αλ-Άσαντ, δεν θα ήθελαν να έχουν δίπλα τους μια Συρία που να σπαράσσεται από εμφυλίους πολέμους ανάμεσα στις καθεστωτικές δυνάμεις και τους φανατικούς ένοπλους Σουνίτες Σαλαφιστές, οι οποίοι αποτελούν τη λεγόμενη “εξωτερική αντιπολίτευση”, μπαινοβγαίνουν από τα σύνορα του Λιβάνου και Τουρκίας και εξοπλίζονται μυστικά, (όρκο δεν παίρνουμε), από Κατάρ και Σαουδική Αραβία. Για το λόγο αυτό, το Ιράκ μαζί με την Αλγερία και το Λίβανο αντιτάχθηκε στην απόφαση του Αραβικού Συνδέσμου να αποβάλλει τη Συρία από τις τάξεις του. Από την άλλη μεριά όμως, μέχρι το τέλος του χρόνου, αναμένεται να αποχωρήσουν από το Ιράκ και οι τελευταίες αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις, γεγονός που, όπως φοβούνται ΗΠΑ και Ισραήλ, θα προκαλέσει σημαντική μετατόπιση της ισορροπίας δυνάμεων στην περιοχή, προς όφελος φυσικά του Ιράν, μετατρέποντάς το δυνητικά σε μια μεγάλη περιφερειακή δύναμη, που θα εκτείνεται από το Αφγανιστάν μέχρι τη Μεσόγειο, και θα ασκεί αυξανόμενη επιρροή στη Βαγδάτη.

Επόμενο ήταν λοιπόν, να έχουν ενταθεί και οι προσπάθειες αποδυνάμωσης του Ιράν, είτε μέσω της πρόσφατης έκθεσης της Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας του ΟΗΕ, η οποία σε αντίθεση με προηγούμενες, τώρα διαβλέπει πρόθεση του Ιράν για ανάπτυξη πυρηνικών όπλων, είτε μέσω της προσπάθειας εμπλοκής της Τεχεράνης στην απόπειρα δολοφονίας του Σαουδάραβα πρέσβη στις ΗΠΑ, είτε πολύ πιθανόν μέσω της πρόσφατης ύποπτης φονικής έκρηξης σε στρατόπεδο πλησίον της Τεχεράνης, αν και το Ιράν προσπάθησε επιμελώς να την αποκλιμακώσει, αποφεύγοντας να την αποδώσει σε ξένες δυνάμεις. Φυσικά δεν πρέπει να λησμονούμε τις δολοφονίες τριών τουλάχιστον πυρηνικών επιστημόνων στα τελευταία δυο χρόνια, πολύ πιθανόν από ξένες μυστικές υπηρεσίες, και την κυβερνοεπίθεση στις υποδομές εμπλουτισμού του ουρανίουμε το “σκουλήκι Stuxnet”. Πέραν αυτών όμως των μεμονωμένω ενεργειών δολιοφθοράς, το Ιράν δεν προσφέρεται για απ' ευθείας επίθεση, χωρίς ο επιτιθέμενος είτε Ισραήλ είναι αυτός, είτε ΗΠΑ να εκτεθούν σε σημαντικό κίνδυνο, αλλά και να αποσταθεροποιήσουν την ευρύτερη Μέση Ανατολή και Ασία. Όπως φαίνεται και στο χάρτη, στα βόρεια του Ιράν κατοικοεδρεύει η Ρωσία και στα ανατολικά η Κίνα, δυνάμεις οι οποίες δεν θα καλοέβλεπαν μια τέτοια εισβολή.

Επομένως δεν μένει παρά η Συρία. Αποτελεί τον αδύναμο κρίκο και ο Άσαντ ανατρέπεται ευκολότερα από τον Αχμαντινετζάντ. Οι υπόλοιπες και καθόλου αμελητέες δυνάμεις της περιοχής, οι οποίες, κάθε μια για δικό της λόγο, δεν βλέπουν με καλό μάτι το διαφαινόμενο συμμαχικό τόξο μεταξύ Ιράν, Ιράκ, Συρίας και Λιβάνου, είναι το Ισραήλ, η Ιορδανία, το Κατάρ και η Σαουδική Αραβία στα νότια σύνορα, και η Τουρκία στα βόρεια. Για να μην το ξεχάσουμε, στα υπερβόρεια, βρίσκεται η Ρωσία, παραδοσιακός σύμμαχος της Συρίας, η οποία και θα ήταν διατεθειμένη να μεσολαβήσει ανάμεσα στο καθεστώς και την εσωτερική αντιπολίτευση.

Πώς όμως ανατρέπεται ένα καθεστώς; Ένας τρόπος είναι με εξωτερική επέμβαση άλλων κρατών. Η εκδοχή αυτή, την οποία θα ήθελαν πολύ οι φανατικοί Σαλαφιστές και αυτοί που τους εξοπλίζουν, βρίσκει αντίθετο τον ΟΗΕ, αλλά και την εσωτερική ήπια σουνιτική αντιπολίτευση. Ο άλλος τρόπος είναι ο εξής:

1) στήνεις κάποιο μεταβατικό συμβούλιο, ας πούμε το “Εθνικό Συριακό Συμβούλιο”, όπως είναι τώρα της μόδας, το οποίο και καθιστάς μοναδικό αντιπρόσωπο του συριακού λαού, είτε έχει κάποια σταγόνα επιρροής, είτε όχι, 2) εξαπολύεις στο εσωτερικό από γειτονικές χώρες οπλισμένους εξεγερμένους, τους οποίους ονομάζεις “Ελεύθερο Συριακό Στρατό”, 3) επιβάλεις κυρώσεις, οι οποίες κυρίως πλήττουν τις μεσαίες τάξεις, 4) εξαπολύεις διεθνή καμπάνια δυσφήμισης της συριακής προσπάθειας μεταρρυθμίσεων, και 5) προσπαθείς να προκαλέσεις αποσχίσεις και διαιρέσεις στην ελίτ.

Αυτός λοιπόν ο δεύτερος τρόπος είναι που εφαρμόζεται αυτή τη στιγμή στη Συρία, χωρίς όμως μεγάλη, προς το παρόν, επιτυχία. Ο Άσαντ συνεχίζει να έχει την υποστήριξη του στρατού, καθώς και πλατειών λαϊκών στρωμάτων. Αλλά ως πότε. Η εξωτερική πίεση που δέχεται είναι τόσο μεγάλη, ώστε κατά γενική εκτίμηση, οι μέρες του είναι μάλλον μετρημένες.

Πτώση δε του Άσαντ, θα σημάνει μεγάλες ανακατατάξεις στη Μέση Ανατολή. Πώς ακριβώς θα το δούμε στα προσεχώς. Πάντως η Τουρκία, θα είναι σίγουρα ανάμεσα στους κερδισμένους.