Η Φρακταλική Φύση του Ατέρμονος Στοχασμού (!)

Όχι, σήμερα δεν σκοπεύω να σας τρελάνω και να σας αναγκάσω να προβείτε σε ανόσιες σκέψεις του τύπου: «Γιαζίκ, γιαζίκ, πάει το κορίτσι, με τόσο μεταμοντέρνο την ψώνισε το καημένο και το χάνουμε!».

Τίποτε από όλα αυτά. Παρ’ όλο που η Cynical παραμένει ακοίμητος φρουρός του ορθού Λόγου, της αρέσει πού και πού να παίζει με παραδοξότητες, (Δείτε για παράδειγμα, «Η Κβαντική Φύση του Κειμένου»), στην ουσία όμως, μόνο φαινομενικά, γιατί με μια πιο προσεκτική ματιά διακρίνονται κάποια ίχνη σοβαρότητας πίσω από τις φανφάρες και τα καραγκιοζλίκια της.

Αφορμή στάθηκε η κουβέντα που ξεκίνησε πριν λίγο απ’ εδώ, συγκεκριμένα από τα σχόλια περί Ελευθερίας στην ανάρτηση της «Σεχραζάτ». Δεν νομίζω ότι υπάρχει άνθρωπος που να νομίζει ότι δεν καταλαβαίνει με την πρώτη τί σημαίνει η έννοια αυτή. Φυσικά, μόνο νομίζει. Διότι, αν η κουβέντα πάει να τσουλήσει λίγο παραπέρα κι αρχίσουν τα λουριά να σφίγγουν για τα «πώς και τα γιατί», τότε οι πιο πολλοί θα σηκώσουμε τα χέρια ψηλά από απελπισιά και θα είμαστε έτοιμοι να εγκαταλείψουμε τον αγώνα του προσδιορισμού της. Μετά ξαφνικά θα θυμηθούμε ότι η κουβέντα αυτή έχει αρχίσει ήδη από αρχαιοτάτων χρόνων, ότι γράφτηκαν τόμοι επί τόμων για πάρτη της και ότι σήμερα βρισκόμαστε πάλι σ’ ένα νέο σημείο μηδέν, χωρίς να έχουμε καταφέρει ούτε ένα μονοσήμαντο και περιεκτικό ορισμό να της δώσουμε, αλλά και ούτε να την κάνουμε πράξη με τρόπο ικανοποιητικό για τους περισσότερους.

Και για να μην μείνουμε μόνο στο παράδειγμα της συγκεκριμένης έννοιας, ας πάμε και σε άλλες, όπως της «Ισότητα» και της «Φιλίας», και της «Αρετής», και του «Καλού», και του «Κακού» και σε όλες τις αδερφές τους που πέρασαν από τα χέρια των απανταχού φιλοσόφων και φιλοσοφούντων. Μήπως και έτσι όμως δεν βρισκόμαστε μπροστά στο ίδιο αδιέξοδο, στην ίδια αδυναμία σύλληψης με μια μόνο στροφή του μυαλού του περιεχομένου τους; Μήπως δεν πέφτουμε και πάλι στην παγίδα της αυτοαναφορικότητας, με το να προσπαθούμε να τις ορίσουμε σε ένα επόμενο επίπεδο με εργαλεία και έννοιες που αφήσαμε να κρέμονται απροσδιόριστα σε κάποιο προηγούμενο;

Δεν ξέρω πως, αλλά όλος αυτός ο ατέρμονος στοχασμός γύρω από τα ίδια και τα ίδια, από μια χούφτα έννοιες δηλαδή, αιώνες τώρα, μου φέρνει στο νου, πέρα από τους στίχους και το φευγιό των ποιητών και κάτι από τον κόσμο των φράκταλς.

ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ,

την αυτοαναφορικότητα ιδωμένη σαν αυτοομοιότητα και τον εγκλωβισμό της σκέψης στα απύθμενα φιλοσοφικά βάθη ιδωμένο σαν την παγίδευση της κίνησης της σκέψης σε μια φρακταλική separatrix, (που μπορούμε να την ονομάσουμε φρακταλική διαχωριστική γραμμή).

Ας μείνουμε για λίγο στα προκαταρκτικά και μετά ας πάμε και στα επόμενα.

ΟΡΙΣΜΟΙ

Φράκταλ είναι οποιοδήποτε σχήμα που έχει κλασματική διάσταση, (fractional dimension), δηλαδή διάσταση που δεν είναι ακέραιος αριθμός, όπως μαθαίνουμε στο σχολείο. Αυτός είναι ένας κλασικός ορισμός του φράκταλ. Το σημείο έχει διάσταση μηδέν, η γραμμή διάσταση ένα, οποιοδήποτε επίπεδο σχήμα, διάσταση δύο, ενώ όλα τα αντικείμενα που έχουν όγκο και καταλαμβάνουν χώρο έχουν διάσταση τρία. Για παράδειγμα φράκταλ είναι οι ακτές με την πολυσχιδή ακτογραμμή τους και έχουν διάσταση κάπου ανάμεσα στο 1 και το 2. Όπως και άλλα γνωστά σχήματα όπως οι μαθηματικές κατασκευές “Sierpinski Gasket” και νιφάδα Koch, αλλά και τα σύννεφα, οι κορυφογραμμές, οι χιονονιφάδες, οι πνεύμονες, το σύστημα των αιμοφόρων αγγείων, οι πίνακες του Jackson Pollock, τα κλαδιά της φτέρης.

Μια άλλη βασική ιδιότητα των φρακταλικών δομών είναι η αυτοομοιότητά τους, δηλαδή η αναπαραγωγή του ιδίου, με το αρχικό, σχήματος ύστερα από κάθε μεγέθυνση, με την διαδικασία να επαναλαμβάνεται εις το διηνεκές. Δηλαδή το αρχικό σχήμα να φαίνεται το ίδιο σε όλες τις κλίμακες αναπαραγωγής του.




1. ΑΥΤΟ-ΑΝΑΦΟΡΙΚΟΤΗΤΑ = ΑΥΤΟ-ΟΜΟΙΟΤΗΤΑ
(Προσοχή Δαγκώνει!)

Σύμφωνα με όσα εξέθεσα προηγουμένως λοιπόν, νομίζω ότι δεν είναι και πολύ άστοχο να παρομοιάσω την αυτοαναφορικότητα, δηλαδή την προσπάθεια επεξήγησης εννοιών με ορισμούς και εργαλεία που να περιέχουν, (να έχουν ενσωματωμένη ήδη), την έννοια που επιδιώκουν να διασαφηνίσουν, με την αυτοομοιότητα, που όπως είδαμε είναι η αναπαραγωγή του ιδίου αντικειμένου σε κάθε επόμενο επίπεδο μεγέθυνσης, (ή εμβάθυνσης θα έλεγα μιας και μιλάμε για στοχασμό).

Εδώ θα κάνω μια μικρή παράκαμψη για να μεταμοντερνίσω λιγάκι, όπως είθισται στους κύκλους της academia των πολιτισμικών σπουδών και να αυθαιρετήσω παιχνιδιάρικα, ονομάζοντας τα διάφορα επίπεδα στοχασμού σαν «στοχαστικά επίπεδα», με το «στοχαστικό» (random) και την «στοχαστικότητα» (randomness) να έχουν φυσικά εντελώς συγκεκριμένη λειτουργία στα φυσικά φαινόμενα, αλλά για λόγους γενναιοδωρίας και μόνον θα τα αφήσω σαν ιδέα σε άλλους επίδοξους "συναδέλφους", για να την αναπτύξουν, να πρωτοπορήσουν και να προαχθούν.

2. ΒΥΘΙΣΗ ΣΚΕΨΗΣ = ΠΑΓΙΔΕΥΣΗ ΣΕ ΦΡΑΚΤΑΛΙΚΕΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ.

(Προσοχή δαγκώνει!)

Τώρα βέβαια, θα πρέπει να εξηγήσω γιατί θεωρώ την παγίδευση της σκέψης στα ερέβη του εγκεφάλου προσπαθώντας να συλλάβει τις έννοιες της φιλοσοφίας, σαν κίνηση σε μια φρακταλική separatrix. Τι είναι τέλος πάντων αυτό το τέρας;

3. Η ΚΙΝΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΚΡΕΜΟΥΣ
(Μπορείτε να με εμπιστευτείτε)

Για όσους δεν είναι εξοικειωμένοι με δυναμικά συστήματα (και πώς να είναι), θα φέρω σαν παράδειγμα το απλό εκκρεμές. Δεν είναι δύσκολο να φανταστούμε ότι μπορεί να εκτελεί δύο τύπους κινήσεων, μια ταλαντωτική, όπως το κλασικό ρολόι που είχανε στις σάλες τα παλιά αστικά σπίτια των εμπόρων και των καπεταναίων, και μια περιστροφική, δηλαδή με το εκκρεμές να διαγράφει πλήρεις περιστροφές, τέτοιες ακριβώς που διέγραφε στα μικράτα μας και η ταλαίπωρη η χρυσόμυγα που δέναμε στο ποδάρι με μια κλωστή και που με την άλλη άκρη κρατημένη σφιχτά στο χέρι την περιστρέφαμε ανελέητα μέχρι να πλαντάξει από το πολύ τζιτζίρισμα.

[Στο παραπάνω σχήμα, ο άξονας των x δείχνει την γωνία απομάκρυνσης του εκκρεμούς από τη θέση ισορροπίας και ο άξονας των y την ταχύτητα απομάκρυνσης. Η κόκκινη γραμμή είναι η separatrix. Δεν θα εξηγήσω παραπάνω γιατί δεν κάνουμε εδώ φυσική αλλά φιλοσοφία].

Τώρα, στο συγκεκριμένο παράδειγμα υπάρχει και μια δεύτερη θέση ισορροπίας, πέρα από την κλασσική, αυτή με το μπαλάκι να ισορροπεί, να έχει δηλαδή μηδενική ταχύτητα, στην κατακόρυφη θέση, θέση που όπως καταλαβαίνετε είναι πολύ ασταθής αλλά στα μαθηματικά υπάρχει σαν δυνατότητα. Όταν λοιπόν για κάποιες αρχικές και ιδεατές συνθήκες το εκκρεμές βρεθεί εκεί, δεν είναι και πολύ σίγουρο τι είδους κίνηση θα εκτελέσει: μπορεί να ξεφύγει αριστερά και να κάνει ταλάντωση, ή μπορεί να πάει δεξιά και να κάνει περιστροφή. Θεωρητικά, αν όλα πάνε κατ’ ευχή, το θέλει η Παναγιά και οι ανέμοι είναι μαζεμένοι στα σακιά τους, το εκκρεμές μπορεί να κάτσει εκεί όλη του ζωή περιμένοντας να πάρει μια απόφαση, η οποία ποτέ δεν θα παρθεί. Δηλαδή, λέμε τότε ότι το εκκρεμές έχει παγιδευτεί σε μια separatrix. Separatrix είναι μια καμπύλη ή κάτι πολυπλοκότερο το οποίο διαχωρίζει δύο τύπους κινήσεων του υπό εξέταση δυναμικού συστήματος .

Σκεφτείτε, τι γίνεται σε πιο πολύπλοκα συστήματα. Εκεί οι separatrices, δηλαδή οι περιοχές που χωρίζουν κινήσεις διαφορετικών τύπων, είναι πολύ πιο πολύπλοκες οντότητες και οι ειδικοί έχουν δείξει ότι η δομή τους είναι φρακταλική με ιδιότητες που περιγράψαμε λίγο παραπάνω.

Άρα, αυτό που θα πρέπει να θυμόμαστε είναι ότι όταν το σύστημα βρεθεί στην περιοχή τους, προσβάλλεται από την χρόνια ασθένεια της αναποφασιστικότητας από την οποία αδυνατεί να ξεφύγει και να καταλήξει κάπου, να κάνει κάποια κίνηση επί τέλους.

Δεδομένου και του χαοτικού τρόπου λειτουργίας του εγκεφάλου, δεν θα ήταν λοιπόν παράλογο να τολμήσουμε να συσχετίσουμε την διαδικασία της ατέρμονης και αδιέξοδης σκέψης με μια κατάσταση εγκλωβισμού σε φρακταλικές διαχωριστικές γραμμές.

ΥΓ. Νομίζω, ότι το παραπάνω κείμενο είναι ό,τι πιο μεταμοντέρνο έγραψα ως τώρα και ότι θα εκτιμηθεί δεόντως! Γιά όποιες απορίες είμαι στη διάθεσή σας.

ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΟΥ

ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΟΥ

Το Μεταμοντέρνο αποτελεί μια νέα λογική θέασης του κόσμου η οποία αντανακλάται σ’ όλο το εύρος και τους θεσμούς της κοινωνίας. Ιδωμένο από μια άλλη οπτική γωνία, μπορούμε να πούμε, ότι οι αλλαγές που συντελέστηκαν συνολικά στους διαφόρους κοινωνικούς τομείς, όπως στην οικονομία, στη τεχνολογία, στις επικοινωνίες στις κοινωνικές σχέσεις και συναλλαγές, στο πολιτικό πεδίο και στη διάρθρωση της βιομηχανικής παραγωγής και απασχόλησης επέδρασαν με τρόπο δραστικό στο πολιτισμικό εποικοδόμημα προκαλώντας συν τοις άλλοις ριζικές μεταβολές στην έννοια της ταυτότητας, στην αντίληψη του εαυτού και του άλλου, στις αξιακές προτεραιότητες και προσδοκίες της κοινωνίας, και στις ατομικές πρακτικές και στοχοθεσίες.

Το Μεταμοντέρνο αποτελεί έκφραση της αλλαγής του κυρίαρχου κοινωνικού παραδείγματος της νεωτερικότητας, στην πραγματικότητα αυτό του Διαφωτισμού και όπως πάντα, έτσι και τώρα η αλλαγή αυτή συνοδεύεται από ένα σύνολο υποτιμήσεων και ένα αντίστοιχο σύνολο ανατιμήσεων.

Έτσι, ΥΠΟΤΙΜΩΝΤΑΙ
οι μεγάλες αφηγήσεις, δηλαδή οι ιδεολογίες μαζικής κινητοποίησης όπως ο Μαρξισμός, ο Φιλελευθερισμός, ο Φροϋδισμός κ.ά.,

η απαίτηση για καθολικότητες και γενικεύσεις,

η αντίληψη της κοινωνίας σαν συνεκτική ολότητα,

η πίστη ότι υπάρχουν μοναδικές και ακλόνητες αλήθειες που πρέπει να αναζητηθούν, οι συλλογικότητες,

η πολιτική,

οι αστικές αξίες,

η θεωρητική επεξεργασία και η αναζήτηση του βάθους και της ουσίας των πραγμάτων,

η αντίληψη της Ιστορίας σαν εμπειρίας που συμβολίζει τη συνέχεια και την αίσθηση της κοινότητας ανάμεσα στα μέλη μιας κοινωνίας.

Αναλόγως, ΑΝΑΤΙΜΩΝΤΑΙ

οι εξατομικευμένες δράσεις,

ο πλουραλισμός των αξιών και οι προσωπικές αξιοδοτήσεις έναντι της γενικής συναίνεσης περί καλού και κακού, δικαίου και άδικου,

το παρόν και το εφήμερο,

τα πολλαπλά νοήματα και οι διαφορετικές εκδοχές σαν ισότιμες και έγκυρες αναπαραστάσεις και εξηγήσεις,

η έλλειψη μεγάλων σκοπών,

η ανάμειξη των υφών και στιλ,

οι μικροδράσεις σε τοπικό επίπεδο, έναντι της συγκροτημένης σε κόμματα πολιτικής δράσης,

η διαφορά έναντι της ομοιομορφίας,

ο κατακερματισμός και η αποσπασματικότητα,

οι πολλαπλές παροδικές ταυτότητες,

οι προσωρινές ταυτίσεις,

η καταναλωτική κουλτούρα,

o Eργαλειακός Λόγος.

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ

Σύμφωνα με τον Τ. Kuhn έχουμε «κρίση παραδείγματος», όταν οι έννοιες που χρησιμοποιούμε για να εξηγήσουμε τον κόσμο δεν αποτελούν παρά εμπόδιο, και όταν αυτά που βλέπουμε δεν μπορούν να εξηγηθούν με τις υπάρχουσες εννοιολογικές κατηγορίες. Στην προκειμένη τότε περίπτωση πρέπει να εισάγουμε καινούργιες έννοιες και θεωρίες ώστε αυτό που παρατηρείται να θεωρείται και πάλι κανονικό.

Τις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα υπάρχει κοινή διαπίστωση ότι το κοινωνικό-πολιτικό-οικονομικό-πολιτισμικό πεδίο, όλο δηλαδή, το εύρος των κοινωνικών θεσμών των δυτικών κοινωνιών διακατέχεται από ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τα οποία συνθέτουν και υποστασιοποιούν αυτό που ονομάστηκε μετα-νεωτερικότητα ή Μεταμοντέρνο.

α). ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ

Συγκεκριμένα, στο ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ παρατηρούμε γενική αποπολιτικοποίηση της κοινωνίας, και απαξίωση της πολιτικής, των πολιτικών και των πολιτικών κομμάτων, όπως επίσης και την αδυναμία των τελευταίων να εμπνεύσουν και να συσπειρώσουν τις μάζες σε αγώνες διεκδίκησης. Τούτο το τελευταίο, μαζί με την αποδυνάμωση, έως εξουδετέρωση του εργατικού συνδικαλισμού, δεν είναι άσχετο από την κρίση των ιδεολογιών και την έλλειψη πίστης στην αποτελεσματικότητά τους να οδηγήσουν σε ένα καλύτερο μέλλον που να είναι πιο απτό από ότι μια ουτοπία.

Ταυτόχρονα, παρατηρείται σταδιακή υποβάθμιση του ρόλου του ΚΡΑΤΟΥΣ σε επίπεδο διαχειριστικό και ρυθμιστικό, σε υπερασπιστή της τυπικής νομιμότητας μόνο, σε αντίθεση με προγενέστερες μορφές και λειτουργίες του σαν ο κυρίαρχος παραγωγός αξιών και διάχυσης ιδεολογίας. Οι προγενέστερες αστικές κοινότητες, εμφορούμενες από συλλογικές αξίες εδραιωμένες στο ασκητικό πρότυπο, δηλαδή στην αυτοϋπέρβαση που σήμαινε την καθυπόταξη των ψυχικών ορμέμφυτων από το ενιαίο και αληθινό Εγώ στο σκοπό της συσσώρευσης και στη στοχοθεσία, δηλαδή στην καθυπόταξη και ζεύξη των ψυχικών και σωματικών δυνατοτήτων στην επίτευξη μεγάλων στόχων, έργων ζωής, ήταν έτσι δομημένες ώστε να βρίσκουν ανταπόκριση και στις μεγάλες αφηγήσεις, σε θεωρίες δηλαδή ολιστικές, ουτοπικές και εν πολλοίς τελεολογικές, που επίσης επαγγέλονταν ένα τέλος, την εδραίωση μιας ευτυχούς κατάληξης, σαν ανταμοιβή σ’ εκείνους που θα συμμορφώνονταν στις κανονιστικές τους επιταγές.

Σε συνθήκες Παγκοσμιοποίησης, λόγω της τεράστιας ανάπτυξης των παγκόσμιων δικτύων επικοινωνίας, της υπερεθνικής επιχειρηματικότητας, της δυνατότητας γρήγορης μετακίνησης ανθρώπων και κεφαλαίων και λόγω του αυξανόμενου ρυθμού παραγωγής και διάδοσης της γνώσης και της σύσφιξης των διεθνικών δεσμών, υπάρχει μια επανεκτίμηση της παραδοσιακής αντίληψης για την έννοια του εθνικού κράτους και τη βιωσιμότητα των εθνικών πολιτικών κάτω από τις υπάρχουσες δομές. Έτσι, το εθνικό κράτος υποσκελίζεται σε πολλές λειτουργίες του από παγκόσμιους ή περιφερειακούς υπερεθνικούς οργανισμούς, όπως λόγου χάριν η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Παγκόσμια Τράπεζα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, οι ποικίλες μη κυβερνητικές οργανώσεις, κ.λ.π. των οποίων οι οδηγίες και ρυθμίσεις είναι δυνατόν πολλές φορές (δες π.χ. Ευρωπαϊκή Ένωση) να αποκτούν μεγαλύτερη ισχύ, απ’ ότι οι εθνικές νομοθεσίες. Τούτο φαίνεται λογικό στο βαθμό που το νέο παγκόσμιο ζητούμενο δεν είναι άλλο παρά η οικονομική ανάπτυξη και στο βαθμό που όλες οι κοινωνικές ανακατατάξεις και οι αλλαγές των δομών στοχεύουν προς την κατεύθυνση πραγματοποίησής της.

Ουσιαστικά, ο οικονομισμός διατρέχει όλες τις σύγχρονες κοινωνίες, με την καθυπόταξη του πολιτικού και κοινωνικού στο οικονομικό. Οι τοπικές οικονομίες χάνουν την αυτοδυναμία τους με το να εμπλέκονται ολοένα και περισσότερο στους σκοπούς των ισχυρότερων οικονομιών, τις οποίες διακινεί μια υπερεθνική καπιταλιστική ελίτ με ενιαία συμφέροντα. Και οι τοπικές κυβερνήσεις δεν μοιάζουν παρά σαν οι τοπικοί διαχειριστές των διεθνών πολιτικών.

Κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες τίθεται το ερώτημα του κατά πόσον οι νέες αυτές δομές μπορούν να χαρακτηριστούν σαν δημοκρατικές, μιας και οι τοπικές εθνικές κυβερνήσεις έχουν περιορισμένα πεδία δράσης κατά την άσκηση των εθνικών τους πολιτικών. Και κατά συνέπεια οι εθνικές εκλογές, έστω και κάτω από συνθήκες αντιπροσώπευσης, τείνουν να στερούνται ουσιαστικού νοήματος, στο βαθμό που οι μείζονες οικονομικές και δημοσιονομικές αποφάσεις λαμβάνονται από ΜΗ ΕΚΛΕΓΜΕΝΟΥΣ διεθνικούς οργανισμούς, όπως ελέχθη προηγουμένως.

β). ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΕΔΙΟ

Στο οικονομικό πεδίο οι μεταβολές που συντελέστηκαν ήταν σε μεγάλο βαθμό απόρροια των τεχνολογικών καινοτομιών, κυρίως στο επίπεδο της πληροφορικής, (συλλογή και επεξεργασία μεγάλου πλήθους δεδομένων), των επικοινωνιών και των συγκοινωνιών. Αυτές επέτρεψαν τη μεγαλύτερη κινητικότητα του χρηματιστηριακού κεφαλαίου και την δυνατότητα οργάνωσης της παραγωγικής διαδικασίας σε εντελώς διαφορετικά πλαίσια, απ’ ότι παλιότερα. Αυτό που ονομάστηκε Παγκοσμιοποίηση δεν θα μπορούσε να είχε συντελεστεί χωρίς την διαμεσολάβηση των νέων τεχνολογιών. Μια νέα μορφή παγκόσμιου καπιταλισμού, (ύστερος καπιταλισμός κατά F. Jameson, μεταβιομηχανικός καπιταλισμός κατά D. Bell ή υπερεθνικός καπιταλισμός κατά I. Wallerstein) έχει εξαπλωθεί σ’ ολόκληρο τον πλανήτη και όσα κράτη δεν καταφέρουν να ενσωματωθούν σ’ αυτόν κινδυνεύουν με περιθωριοποίηση.

Έτσι, υπάρχει δυνατότητα η παραγωγή να είναι αποκεντρωμένη, με διαφορετικές μονάδες σε διαφορετικές χώρες ανάλογα με το κόστος του εκεί εργατικού δυναμικού, καθώς επίσης και πιο ευέλικτη, με την έννοια ότι μπορούν να παράγονται περισσότερα διαφοροποιημένα και εξειδικευμένα προϊόντα, σε μικρότερο χρονικό διάστημα και να διανέμονται επίσης ταχύτερα σε διαφορετικούς προορισμούς χωρίς να προκαλείται ουσιαστικά περισσότερο κόστος.

Το νέο αυτό μοντέλο μαζικής και απρόσωπης παραγωγής ήρθε να αντικαταστήσει το προηγούμενο φορντικό μοντέλο βιομηχανικής διάρθρωσης. Ο φορντισμός άρχισε να καταρρέει ήδη από την δεκαετία του ’60 λόγω της μείωσης της παραγωγικότητας και κερδοφορίας, εν μέρει εξ αιτίας της ενδυνάμωσης της αντίστασης των εργατών στις συνθήκες εργασίας, και λόγω της απομάκρυνσης των καταναλωτών από τη ζήτηση μαζικών προϊόντων λόγω πιο πλουραλιστικών τρόπων ζωής.

Στην αναδιάρθρωση της οικονομίας, η λογική που επικράτησε ήταν αυτή του Νεοφιλελευθερισμού, δηλαδή της επέκτασης των αγορών σε παγκόσμιο επίπεδο χωρίς την άμεση παρέμβαση του κράτους στις οικονομικές υποθέσεις, σε αντίθεση με παλιότερες προστατευτικού τύπου πολιτικές μέσω δασμών και ειδικών καθεστώτων φοροαπαλλαγής. Ο οικονομικός Νεοφιλελευθερισμός εφαρμόστηκε με την απορύθμιση και ευελιξία των εργασιακών σχέσεων και αγορών, πράγμα που σημαίνει στη πράξη, κατάργηση θέσεων εργασίας και δημιουργία νέων μερικής και επισφαλούς απασχόλησης με ανεπαρκή ή χωρίς ασφαλιστική κάλυψη, αύξηση της εργασιακής ανασφάλειας, με μαζικές απολύσεις, αύξηση της οικονομικής ανισότητας, και συρρίκνωση του κράτους πρόνοιας. Οι πρακτικές αυτές ήρθαν να αντικαταστήσουν προγενέστερες εργασιακές σχέσεις και συνθήκες πρόνοιας που είχαν εισαχθεί στις δυτικές κοινωνίες από τις μεταπολεμικές σοσιαλδημοκρατίες, σαν επιστέγασμα χρόνιων εργατικών αγώνων. Η μειωμένη αντίσταση των εργαζομένων στο νέο εργασιακό τοπίο κατέστη δυνατή μέσα από την αποδυνάμωση του συνδικαλισμού, αλλά κυρίως λόγω της εξατομίκευσης της κοινωνίας και της ματαίωσης των προσδοκιών της για αλλαγή μέσω συλλογικών διεκδικήσεων και αγώνων. Έτσι η επίθεση του κεφαλαίου εναντίον της εργασίας συντελέστηκε χωρίς αντίσταση και προς το παρόν φαίνεται να είναι ολοκληρωτική.

Μιας και ένα σημαντικό κομμάτι των οικονομικών δραστηριοτήτων (60-70%) απορρόφησαν οι υπηρεσίες, σε σχέση με τον μεταποιητικό τομέα, δημιουργήθηκε ένα νέο είδος υποβαθμισμένων εργαζομένων, κυρίως γυναίκες, με μηδενική εξειδίκευση και επί πλέον άμεσα ανταλλάξιμων στην εργασιακή αρένα, Το νέο κατακερματισμένο εργατικό δυναμικό απέχει πολύ από την εικόνα του καλά αμειβόμενου βιομηχανικού εργάτη και του μεγάλου εργοστασίου όπου ήταν δυνατόν ν’ ανθίσει ο συνδικαλισμός. Σήμερα, οι επιχειρήσεις μπορούν να προσλαμβάνουν και να απολύουν εργαζόμενους κατά το δοκούν, χωρίς πολλές δεσμεύσεις και το κυριότερο μπορούν να μεταφέρουν ολόκληρη, ή ένα κομμάτι της παραγωγής τους σε περιοχές με μικρότερο εργασιακό κόστος και με πιο πειθαρχημένο εργατικό δυναμικό.

γ). ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟ ΠΕΔΙΟ

Οι μεταβολές που συντελέστηκαν στο πολιτισμικό πεδίο, δεν μπορούν παρά να ιδωθούν, σύμφωνα με τη μαρξιστική ανάλυση περί σχέσεων υλικής βάσης / εποικοδομήματος, σε συνάρτηση με τις πολιτικές και οικονομικές εξελίξεις, οι οποίες για να εδραιωθούν και να γίνουν αποδεκτές προϋποθέτουν ανάλογα μεγάλες ανακατατάξεις στην ψυχολογία και στον τρόπο με τον οποίο τα άτομα και οι κοινωνίες αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους. Σύμφωνα με τον Jameson, το μεταμοντέρνο δεν μπορεί να ιδωθεί παρά ως η πολιτισμική λογική του ύστερου καπιταλισμού.

Δηλαδή, συνδέει σαφώς τη φύση του καπιταλισμού στη μετα-βιομηχανική εκδοχή του με τις μετα-νεωτερικές πολιτισμικές εκφράσεις και αποδέχεται τη στενή σχέση μεταξύ υλικής οικονομίας και οικονομίας πολιτισμού. Μια ιστορική αναδρομή δείχνει ότι κάθε κοινωνικός σχηματισμός συνέχεται από διαφορετικούς πολιτισμικούς τρόπους και ότι δεν είναι δυνατόν να υπάρξει αυτονόμηση του πολιτισμικού από την πολιτική και οικονομική δομή. Για παράδειγμα, η πολιτισμική λογική της νεωτερικότητας συμπίπτει με την δεύτερη (βιομηχανική) φάση ανάπτυξης του καπιταλισμού, την άνοδο του οικονομικού φιλελευθερισμού και την εδραίωση του αστικού κράτους και του δημοκρατικού φιλελευθερισμού στη πολιτική.

INFO

[1]. Η παρακμή του αστικού πολιτισμού. Από τη μοντέρνα στη μεταμοντέρνα εποχή και από το φιλελευθερισμό στη μαζική δημοκρατία, Π. Κονδύλης, εκδ. Θεμέλιο, 2000.

[2]. Η νεωτερικότητα σήμερα Οικονομία, κοινωνία, πολιτική, πολιτισμός, Hall, Stuart, McGrew, Anthony, Χελντ, Ντέηβιντ, εκδ. Σαββάλας, 2003.

[3]. Το μεταμοντέρνο Ή η πολιτισμική λογική του ύστερου καπιταλισμού, Fredric Jameson, εκδ. Νεφέλη, 1999.

Η Αβάσταχτη Ανοησία του Μεταμοντέρνου: Υπόθεση Sokal (revisited)

Η Υπόθεση Sokal είναι πάνω από δέκα χρόνια παλιά, αλλά ο τρόπος σκέψης που παρώδησε ακόμα ζει και βασιλεύει στα κοινωνικά πολιτισμικά πράγματα. Για το λόγο αυτό θεωρώ ότι είναι παραπάνω από ποτέ επίκαιρη και με χαρά την επαναφέρω στο προσκήνιο.

ΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ

Το 1996, ο καθηγητής θεωρητικής φυσικής του πολιτειακού πανεπιστημίου της Ν. Υόρκης, Alan Sokal υπέβαλε προς δημοσίευση στους εκδότες του αριστερών αποχρώσεων εγκυρότατου πολιτισμικού/φιλοσοφικού περιοδικού «Social Text», με τον πολύ κ. Fredric Jameson (Το Μεταμοντέρνο, εκδ. Νέφέλη ) στο editorial board, (τότε), άρθρο-παρωδία με τίτλο “Transgressing the Boundaries-Towards a Transformative Hermeneutics of Quantum Gravity”, (Παραβιάζοντας τα όρια - Προς μια Μετασχηματιστική Ερμηνευτική της Κβαντικής Βαρύτητας), το οποίο πέρασε απαρατήρητο από τους εκδότες και εγκρίθηκε προς δημοσίευση. Το άρθρο ήταν σκοπίμως γραμμένο με τρόπο ώστε να κολακεύει τις ιδεολογικές προκαταλήψεις των εκδοτών και πασπαλισμένο με το ειδικό μεταμοντέρνο λεξιλόγιο των πολιτισμικών σπουδών, μια γεύση του οποίου πήρατε ήδη στο άρθρο «Η Πραγματικότητα της Ανοησίας».

Ο Sokal ύστερα από λίγο καιρό αποκάλυψε με άρθρο του στο περιοδικό "Lingua Franca" τους λόγους που τον ώθησαν να το κάνει, τα επίμαχα σημεία του αρχικού άρθρου και ότι το κείμενο δεν ήταν παρά μια παρωδία σχεδιασμένη να αποκαλύψει την χρεοκοπία των μεταμοντέρνων ιδεών. Η αποκάλυψη αυτή σήκωσε θύελλα αντιδράσεων σε ολόκληρο τον κόσμο και καλύφτηκε από τα μεγαλύτερα περιοδικά και εφημερίδες της Αμερικής αλλά και της Ευρώπης.

ΤΑ ΚΙΝΗΤΡΑ

«...Ο κύριος στόχος είναι οι σύγχρονοί μου αυτοί, οι οποίοι από ευσεβείς πόθους και μόνον έχουν οικειοποιηθεί συμπεράσματα της φιλοσοφίας της επιστήμης θέτοντάς τα στην υπηρεσία κοινωνικών και πολιτικών θεμάτων όπου, δυστυχώς, τα συμπεράσματα αυτά δεν είναι δυνατόν να εφαρμοστούν. Ένας εσμός περίεργων όπως φεμινίστριες, θρησκευόμενοι απολογητές και άλλοι έχουν βρει αρκετό πρωτογενές υλικό στην κατ’ ομολογία αδυναμία σύγκρισης των φυσικών με τις κοινωνικές επιστήμες. Ο παραμερισμός της αντίληψης ότι αυτά που μετράνε είναι τα γεγονότα και τα αποδεικτικά στοιχεία τα ίδια, από την ιδέα ότι όλα ανάγονται σε υποκειμενικά συμφέροντα και προοπτικές, είναι η πλέον φανερή ένδειξη του αντι-διανοουμενισμού του καιρού μας...».

«....Δεν έγραψα αυτό το άρθρο παρωδία», λέει ο Sokal, « για τους λόγους που νομίζετε. Ο σκοπός μου δεν ήταν να προστατεύσω την επιστήμη από τις βαρβαρικές ορδές των λογοτεχνικών κριτικών ή της κοινωνιολογίας. Γνωρίζω πολύ καλά ότι οι κυριότεροι εχθροί της επιστήμης σήμερα είναι οι πολιτικοί και οι εταιρίες που κάνουν περικοπές στη χρηματοδότηση και όχι μια χούφτα μεταμοντέρνων ακαδημαϊκών. Ο σκοπός μου μάλλον, ήταν να υπερασπιστώ αυτό που μπορεί να ονομαστεί επιστημονική κοσμοθεώρηση, δηλαδή το σεβασμό για τα αποδεικτικά στοιχεία και τη λογική, και για την αδιάκοπη σύγκριση των θεωριών με τον πραγματικό κόσμο: εν ολίγοις για το λογικό επιχείρημα έναντι των ευσεβών πόθων, έναντια στη δεισιδαιμονία και τη δημαγωγία. Όπως επίσης, και για την προσπάθειά μου να υπερασπιστώ τη θέση μου ότι αυτές οι παλιές καλές ιδέες είναι κατά κύριο λόγο πολιτικές.

Είμαι πραγματικά ανήσυχος για τη τάση της αμερικανικής αριστεράς, ιδιαίτερα εδώ στην academia, να απομακρύνεται από την διατύπωση μιας προοδευτικής κοινωνικής κριτικής και να οδηγεί έξυπνους και αφοσιωμένους ανθρώπους σε κενού περιεχομένου διανοητικές μόδες. Να υπονομεύει ακόμα και τις προοπτικές για μια τέτοια κριτική και να προωθεί τον υποκειμενισμό και τις σχετικιστικές φιλοσοφίες που κατά τη γνώμη μου δεν συνάδουν με μια ρεαλιστική ανάλυση της κοινωνίας....».

«...Η έγνοια μου είναι η διάδοση του ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ τρόπου σκέψης στην διανοητική και πολιτική ζωή. Ό,τι με προβληματίζει είναι η εξάπλωση, όχι της ίδιας της ανοησίας και του ακατάστατου τρόπου σκέψης per se, αλλά αυτό το ιδιαίτερο είδος ανοησίας, αυτής που αρνείται την ύπαρξη ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΩΝ πραγματικοτήτων. Υπάρχει πραγματικός κόσμος, οι ιδιότητές του δεν είναι κοινωνικές κατασκευές, τα γεγονότα και τα αποδεικτικά στοιχεία πραγματικά μετράνε. Αρκετή από τη σημερινή ακαδημαϊκή θεωρία προσπαθεί να συσκοτίσει αυτές τις αυτονόητες αλήθειες. Με το να δημοσιεύσουν το άρθρο μου, οι εκδότες επιβεβαιώνουν το γεγονός ότι η μεταμοντέρνα φιλολογική θεωρία έχει φτάσει σε ένα λογικό εξτρεμισμό.

Η ακατανοησία μετατρέπεται σε αρετή, οι υπαινιγμοί οι μεταφορές και τα λογοπαίγνια αντικαθιστούν την ανάγκη για απόδειξη και τη λογική. Πολιτικά, είμαι θυμωμένος γιατί όλη αυτή η ανοησία πηγάζει από την επονομαζόμενη Αριστερά, η οποία στο παρελθόν είχε ταυτιστεί με την Επιστήμη και ήταν εναντίον του σκοταδισμού. ..»

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ

Ήδη, στην πρώτη-πρώτη παράγραφο ο Sokal αναφέρεται απαξιωτικά στο «ΔΟΓΜΑ» του ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ που λίγο-πολύ κάθισε σαν κατάρα πάνω στα διανοητικά μας πράγματα με το να μας επιβάλλει «ΣΚΟΤΑΔΙΣΤΙΚΕΣ» αντιλήψεις του τύπου:

1. «..ότι υπάρχει εκεί έξω ένας αντικειμενικός κόσμος του οποίου οι ιδιότητες είναι ανεξάρτητες από τον άνθρωπο, ότι οι ιδιότητες αυτές είναι εγγεγραμμένες σε αιώνιους φυσικούς νόμους και ότι τα ανθρώπινα όντα μπορούν να γνωρίσουν. Έστω και ατελώς αυτούς τους νόμους με το να καταφεύγουν σε δήθεν αντικειμενικές μεθόδους που ονομάζονται, αδίκως, επιστημονικές..».

Οι κ.κ. κριτές λοιπόν με τη δημοσίευση του άρθρου αυτού, φαίνεται να εγκρίνουν και να επαυξάνουν την ύπαρξη ενός μη αντικειμενικού κόσμου.

Συνεχίζοντας ο Sokal, στη δεύτερη παράγραφο υπογραμμίζει χωρίς να προβάλλει το ελαχιστότατο επιχείρημα ότι:

2. «...η φυσική πραγματικότητα είναι μια κοινωνική και ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ..»

3. «...ότι οι ψυχοαναλυτικές μέθοδοι του Lacan έχουν επιβεβαιωθεί από πρόσφατες εργασίες της Κβαντικής Βαρύτητας...»

4. «...ότι το αξίωμα της ισότητας στη μαθηματική θεωρία συνόλων είναι κατά κάποιο τρόπο ανάλογο με την ομώνυμη αρχή της φεμινιστικής πολιτικής.

Πέρα από το διασκεδαστικό αυτό απάνθισμα που παρουσιάσαμε, η κεντρική θέση που θέλει να προβάλει και να υποστηρίξει ο συγγραφέας είναι ότι η κβαντική βαρύτητα σε μια απειροστή περιοχή της τάξης του 10^(-43) για παράδειγμα, έχει σημαντικές πολιτικο-κοινωνικές συνέπειες, οι οποίες προφανώς είναι και προοδευτικές.
Όλο το υπόλοιπο άρθρο κινείται προς την κατεύθυνση υποστήριξης της θέσης αυτής , η οποία είναι ακόμα πιο παράλογη από αυτές που γεννάει ένας random post-modern text generator.

Ακόμα ένα πιο νόστιμο:
5. «...Η Κβαντική Φυσική είναι εντελώς σύμφωνη με την μεταμοντέρνα επιστημολογία...»

Κατόπιν ανακατεύει Ντεριντά και Γενική Σχετικότητα, Λακάν και Τοπολογία, όλα αυτά συνδεδεμένα μεταξύ του με πομπώδεις εκφράσεις περί μη-γραμμικότητας, ενδο-συνδετότητας, ροής κ.λ.π. για να καταλήξει στην ύπαρξη μιας «Μεταμοντέρνας Επιστήμης».

6. «.. Η επιστήμη για να δράσει απελευθερωτικά, πρέπει να υποταχθεί στις πολιτικές στρατηγικές...», και « ...ότι για τον σκοπό αυτό πρέπει να αλλάξει ο κανόνας των μαθηματικών..»

Μιλαάει κατόπιν για τα «χειραφετητικά μαθηματικά» προσθέτοντας ότι «η catastrophe theory, (που όντως υπάρχει), με τη διαλεκτική της έμφαση στην συνέχεια/ασυνέχεια, και μεταμόρφωση/ξεδίπλωμα θα παίξει σημαντικό ρόλο στα μαθηματικά του μέλλοντος...».

Τελειώνοντας, θεωρώ περιττό να κάνω οποιοδήποτε άλλο σχόλιο, μιας και η προφάνεια της ασυναρτησίας είναι αντιληπτή και από τον πιο άσχετο στα μαθηματικά και τη φυσική.

Ο γελοίος κ. Μποντριγιάρ

Δεν είναι λίγες οι φορές που καταφέρθηκα εναντίον της τακτικής των επονομαζόμενων μεταμοντέρνων κοινωνιολόγων και φιλοσόφων (Ντεριντά, Κρίστεβα, Ντελέζ, Φουκώ, Μποντριγιάρ κ.α.) να χρησιμοποιούν φύρδην-μύγδην έννοιες δανεισμένες από τη φυσική, κατά προτίμηση από τα πιο δυσνόητα και μοντέρνα πεδία της, τα οποία επειδή ακριβώς δεν είναι προσιτά και κατανοητά, όπως είναι εύλογο στους μη-ειδικούς, θεωρούνται, με αρκετή δόση αλαζονείας και αυθαιρεσίας, ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως ερμηνευτική πλατφόρμα οποιουδήποτε περίπλοκου κοινωνικού ή πολιτισμικού φαινομένου.

Η υπερβάλλουσα αυτοπεποίθηση με την οποία φαίνονται να χρησιμοποιούν τις έννοιες αυτές σε περιβάλλοντα εντελώς ξένα από αυτά της φυσικής και η αδυνατότητα να παράξουν νόημα, έστω και με μεταφορικό τρόπο, πράγμα που δείχνει την ογκώδη άγνοια και την αδιαφορία τους επί πλέον να μάθουν στοιχειωδώς τι περίπου οι φυσικές αυτές έννοιες αντιπροσωπεύουν, δημιουργούν τέτοιο γελοίο αποτέλεσμα που μόνο τον οίκτο μπορεί να γεννήσει για την αμετροέπεια, την περιττολογία και την κενότητα των ανθρώπων αυτών.

Έτσι στο βιβλίο «Η Διαφάνεια του Κακού», εκδ. Εξάντας-Νήματα, 1996, του Monsieur Baudrillard, θεωρητικού κοινωνιολόγου, στο πρώτο-πρώτο κεφάλαιο με τον ελκυστικό τίτλο «Μετά το Όργιο», μέσα σε λίγες σελίδες υφιστάμεθα ένα καταιγιστικό όντως όργιο κατάχρησης εννοιών από κάθε πεδίο της φυσικής και βιολογίας, όπως:

στη σελίδα 11,
[...Παίρνοντας κάποια απόσταση μπορούμε να πούμε ότι αναπόφευκτη κατάληξη κάθε απελευθέρωσης είναι να υποθάλπει και να τροφοδοτεί τα δίκτυα. Τα πράγματα που απελευθερώνονται προορίζονται για την ακατάπαυστη μετατροπή/αντιμετάθεση, και άρα για την αύξουσα ακαθοριστία και την αρχή της αβεβαιότητας...]

Στην ίδια σελίδα αναφερόμενος στην εξαφάνιση των πάντων όχι από τον θάνατο και το τέλος αλλά από τον πολλαπλασιασμό και την επιδημία προσομοίωσης λέει: [ Δεν υπάρχει πια μοιραίος τρόπος εξαφάνισης, αλλά μορφοκλασματικός (fractal) τρόπος διασποράς]. Γαμώ τα πτυχία μου!!!

Πάντα στην ίδια σελίδα, μια γραμμή παρακάτω από πριν έχουμε [την ιώδη (viral) τώρα διασπορά των δικτύων], την [..κεντρομόλα ώθηση και την εκκεντρότητα των συστημάτων].

Στη σελίδα 12,
ορίζοντας την τριλογία της αξίας, δηλαδή, την αξία χρήσης, την ανταλλακτική αξία και την αξία-σημείο (?), ξαφνικά εισάγει από το πουθενά και το τέταρτο στάδιο αξίας, το μορφοκλασματικό ή και ιώδες ή και ακτινοβολούν. (Θεέ μου, Θεέ μου!!!). Στο δε μορφοκλασματικό στάδιο της αξίας δεν υπάρχει κανένας νόμος της αξίας, αλλά ένα είδος επιδημίας της αξίας, καθολική μετάσταση της αξίας, πολλαπλασιασμός και κυβευτική(???) διασπορά.
Συνεχίζοντας το παραλήρημα ορίζει μάλιστα αυτό το τέταρτο στάδιο κάτι σαν το φυσικό ανάλογο ενός καινούργιου σωματιδίου, τα οποία όπως διατείνεται παράγονται καθημερινά και με τη σέσουλα από τους φυσικούς. Άκουσον, άκουσον!!

Στη σελίδα 13,
[...To κακό δεν κείται πια καθέτως προς το καλό, τίποτε δεν τίθεται πια σε τεταγμένες και τετμημένες. Κάθε σωματίδιο ακολουθεί τη δική του κίνηση, κάθε αξία λάμπει για μια στιγμή στον ουρανό της προσομοίωσης κι έπειτα χάνεται στο κενό ακολουθώντας μια τεθλασμένη γραμμή που μόνο κατ’ εξαίρεση συναντά τη γραμμή των άλλων. Αυτό είναι ακριβώς το σχήμα του μορφοκλασματικού, (του fractal), το τωρινό σχήμα της κουλτούρας μας].

Έλεος, κ. Μποντριγιάρ μας!
Επειδή η δόση ασυναρτησίας και γελοιότητας που πήραμε σε δυο μόνο σελίδες είναι παραπάνω από αρκετή, θεωρώ ότι δεν έχει νόημα να προχωρήσω παραπέρα. Ο Monsieur Baudrillard δεν είναι ένας τυχαίος άνθρωπος, διετέλεσε καθηγητής διαφόρων πανεπιστημίων στο Παρίσι, όπως στα Université de Paris-X Nanterre και Université de Paris-IX Dauphine, απέκτησε μεγάλη φήμη, έγραψε πλειάδα βιβλίων και έγινε ένας από τους φιλοσόφους του γαλλικού star system, ένας απ’ αυτούς που εκτρέφουν και λατρεύουν οι Γάλλοι. Πέθανε πριν ένα ακριβώς χρόνο.

Όσο ο κ. Μποντριγιάρ διατηρούσε κάποια επαφή με τη γη και τον Μαρξ μπορώ να πω ότι είχε μια σημαντική συνεισφορά. Η "Καταναλωτική Κοινωνία" κάνει ενδιαφερούσες αναλύσεις και ελκύει ακόμα και σήμερα. Με το πέρασμά του στην άλλη όχθη του μεταμοντέρνου και της αχαλίνωτης ασυναρτησίας το νόημα άρχισε πια να γίνεται δυσεύρετο. Ας ελπίσουμε ότι το παρόν βιβλίο ήταν το ατυχέστερο όλων της περιόδου αυτής του συγγραφέα.

Η Πραγματικότητα της Ανοησίας

1. Περιεχόμενο των προσδιοριστικών χαρακτηριστικών

Το χαρακτηριστικό θέμα των εργασιών του Gibson είναι η οικονομία και επομένως η ματαιότητα της μετα-πολιτισμικής κοινωνίας. Το αντικείμενο συμφείρεται με το καπιταλιστικό παράδειγμα πραγματικότητας το οποίο περικλείει την Τέχνη στην ολότητά της. Ο Marx χρησιμοποιεί τον όρο «προκαπιταλιστική αφήγηση» για να δηλώσει τη διαφορά ανάμεσα στην τάξη (class) και την πραγματικότητα. Κατά μία έννοια το κεντρικό θέμα της κριτικής του Tilton για το νεοδιαλεκτικό παράδειγμα του λόγου είναι η μυθοποιητική διάσταση της πραγματικότητας. Ο Lyotard, από την άλλη μεριά χρησιμοποιεί τον όρο «καπιταλιστική θεωρία» για να δηλώσει τον ρόλο του παρατηρητή σαν αναγνώστη. Επομένως, το πρωταρχικό θέμα των έργων του Gibson αποτελεί τη γέφυρα ανάμεσα στην σεξουαλική ταυτότητα και την αφηγηματικότητα.

2. Οι σχέσεις ισχύος του Φουκώ και η διακειμενική θεωρία.

Στα έργα πάλι του Gibson κυρίαρχη έννοια είναι αυτή της πολιτισμικής πραγματικότητας. Ένας μεγάλος αριθμός λόγων σχετικών με τον νεο-κειμενικό καπιταλισμό μπορεί να αποκαλυφθεί. Έτσι, το Μαρξικό μοντέλο των κατά-Φουκώ σχέσεων ισχύος υποδηλώνει ότι εγγενώς η γλώσσα είναι αποκύημα της φαντασίας.

«Η κοινωνία είναι νεκρή», αποφαίνεται ο Debord. Εάν η καταστρεπτική αυτή οικειοποίηση πράγματι κρατεί, είναι επιτακτική ανάγκη τότε να διαλέξουμε ανάμεσα στις κατά-Φουκώ σχέσεις ισχύος και την μετα-πολιτισμική θεωρία. Μπορεί να ειπωθεί ότι η Sontag χρησιμοποιεί τον όρο «καπιταλιστική θεωρία» για να δηλώσει όχι αφηγηματικότητες σαν τέτοιες, αλλά υπο-αφηγηματικότητες.

Η τάξη (class) είναι μέρος της ασημαντότητας της αλήθειας, λέγει η Sontag. Όμως, σύμφωνα με τον Dahmus, δεν είναι τόσο η τάξη που είναι μέρος της ασημαντότητας της πραγματικότητας αλλά μάλλον το μοιραίο λάθος και η επακόλουθη ανοησία της τάξης. Το συμπέρασμα του καπιταλιστικού σοσιαλισμού είναι ότι η σεξουαλικότητα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την καταπίεση των αδικημένων, αλλά μόνον υπό την προϋπόθεση ότι η θεμελιώδης υπο-κειμενική θεωρία είναι σε ισχύ. Εάν αυτό δεν συμβαίνει μπορούμε αβίαστα να συμπεράνουμε ότι το Σύνταγμα είναι θεμελιωδώς ελιτίστικο. Όμως, υπάρχουν αρκετές καταστάσεις που τοποθετούν τον καλλιτέχνη στη θέση του παρατηρητή.
Εάν κάποιος εξετάσει από κοντά τις σχέσεις ισχύος του Φουκώ, έχει τις εξης επιλογές. Είτε να αρνηθεί την μετα-πολιτισμική θεωρία είτε να συμπεράνει ότι η γλώσσα με κάποια δόση ειρωνίας, βεβαίως, έχει εσωτερική σημασία. Η Sontag προτείνει τη χρήση της υπο-κειμενικής θεωρίας για να ανασκευάσει την τάξη (class).

Μπορύμε να αναφέρουμε ένα σχετικά μεγάλο αριθμό λόγων σχετιζόμενων με το θέμα. Π.χ. ο Porter υπαινίσσεται ότι πρέπει να διαλέξουμε ανάμεσα στην υπερ-πραγματικότητα του Μποντριγιάρ και την διακριτική κειμενική θεωρία.
Ο Λακάν προωθεί τις σχέσεις ισχύος για να επιτεθεί στην διαίρεση των τάξεων. Επίσης υπάρχουν αρκετές άλλες θεωρίες που αναφέρονται στο ρόλο του συμμετέχοντος σαν καλλιτέχνη. Στο σημείο αυτό μπορούμε να πούμε ότι ο Μπατάιγ χρησιμοποιεί τον όρο «υπο-υλισιτκό ιδεαλισμό» για να δηλώσει τη διαφορά ανάμεσα σε τάξη και κοινωνία.
Συμπερασματικά, θα ήθελα να καταλήξω ότι εάν η Μαρξική θεωρία του καπιταλισμού είναι ορθή τότε θα πρέπει αναγκαστικά να διαλέξουμε ανάμεσα στις σχέσεις ισχύος του Φουκώ και στο παράλογο όπως έχει οριστεί από τον Σαρτρ.

Υ.Γ. Παρακαλώ τα σχόλια να είναι αναλόγου επιπέδου τουλάχιστον!