Τετάρτη, 8 Ιουνίου 2011

Πείνα ante portas



Δεν είναι μόνο οι τράπεζες, τα κράτη και οι λαοί σε stress. Είναι και ο πλανήτης. Ή μάλλον, είναι και ο πλανήτης στρεσαρισμένος, για τον ίδιο λόγο που και οι τράπεζες, τα κράτη και οι λαοί είναι σε κατάσταση stress. Και ο λόγος δεν είναι άλλος από το δρόμο που τράβηξε η οικονομία τις τελευταίες δεκαετίες. Ο δρόμος της κερδοσκοπίας επί παντός επιστητού, ο δρόμος της ανελέητης εκμετάλλευσης της γης και των ανθρώπων, η αντίληψη ότι ο πλανήτης είναι ένα ουδέτερο απύθμενο πηγάδι απ’ όπου μπορούμε να τραβάμε όσο νερό και πετρέλαιο τραβάει η ψυχή μας, να ρίχνουμε όσα χημικά θέλουμε και να καλλιεργούμε ό,τι θέλουμε και σε όσες ποσότητες τα θέλουμε.


Κι αυτό αποτυπώνεται με τον πιο αδιαφιλονίκητο τρόπο και στην πορεία που έχει πάρει ο δείκτης τιμών των τροφίμων παγκοσμίως εδώ και μια δεκαετία τουλάχιστον, πορεία, σταθερά και ακάθεκτα ανοδική, η οποία δεν είναι αποτέλεσμα μόνο της παρούσας κρίσης, αλλά πηγαίνει πολλές δεκαετίες πίσω. Όλοι θυμόμαστε την απότομη άνοδο των τιμών την περίοδο 2007-2008, με αποκορύφωμα τον Ιούνιο του 2008, η οποία και πυροδότησε βίαιες εξεγέρσεις σε όλα τα σημεία του πλανήτη και έσπρωξε κάποια 100 εκατ. ανθρώπων πιο βαθιά στη φτώχια. Η πτώση τιμών που ακολούθησε αμέσως, φάνηκε να δρα καθησυχαστικά, αλλά ο εφησυχασμός δεν κράτησε για πολύ. Το φθινόπωρο που μας πέρασε οι τιμές άρχισαν πάλι να τραβούν την ανηφόρα, δίνοντας το έναυσμα για νέες εξεγέρσεις στην Αλγερία, Αίγυπτο και Μπαγκλαντές και το θέμα ξαναήρθε πρόσφατα πάλι στην επικαιρότητα από το γεγονός ότι ο εν λόγω δείκτης τιμών κατέγραψε άλλο ένα υψηλό ρεκόρ, το υψηλότερο εδώ και 20 χρόνια, από τότε που άρχισε να καταγράφεται, με αποτέλεσμα να καταδικαστούν άλλα 44 εκατ. άνθρωποι στο μαρτύριο του άδειου πιάτου.


Απ’ όπου και να το πιάσεις το ζήτημα, παρά την αύξηση της παραγωγικότητας και των εισοδημάτων, η πείνα τείνει να καταστεί ενδημική, να εξαπλώνεται και να χτυπά όχι μόνο τις συνήθεις περιοχές του αναπτυσσόμενου κόσμου, μα και του ανεπτυγμένου. Πάνω στην ώρα ήρθε και η έκθεση της ανθρωπιστικής οργάνωσης Oxfam η οποία μιλά για διπλασιασμό των τιμών μέχρι το 2030, γεγονός που θα σημαίνει ότι ένα μέσο νοικοκυριό του αναπτυγμένο πλέον κόσμου θα πρέπει να δαπανά γύρω στο 20% των εισοδημάτων του μόνο για να τραφεί. Ενώ για τον αναπτυσσόμενο, το αποτέλεσμα θα είναι είτε ολόκληρο το εισόδημα να πηγαίνει στα τρόφιμα, είτε τα τρόφιμα να μην μπορούν να φτάσουν στο τραπέζι του εντελώς. Αλλά ακόμα και έτσι όπως είναι σήμερα οι τιμές, με τόσους ανέργους και υπο-απασχολούμενους η πείνα βγαίνει από τη σφαίρα του ενδεχόμενου και εγκαθίσταται στη σφαίρα του πραγματικού.


Ποιοι είναι λοιπόν οι λόγοι;

Είναι η αύξηση του πληθυσμού αυτή, που αυξάνει τη ζήτηση και τις τιμές, οπότε αν ξεπαστρεύονταν μερικά εκατομμύρια οι τιμές θα γύριζαν στο φυσιολογικό; Είναι η μειωμένη παραγωγικότητα, οπότε το πρόβλημα θα λυνόταν αν η γεωργία γινόταν περισσότερο βιομηχανοποιημένη και εντατική; Είναι τα εμπόδια στο ελεύθερο εμπόριο, οπότε αν λύνονταν οι λογιών λογιών προστατευτισμοί, οι δασμοί, οι επιδοτήσεις εκ μέρους κυρίως των πλουσίων χωρών και οι εμπορικοί αποκλεισμοί που επιβάλουν ορισμένες χώρες θα επερχόταν και σταθερότητα στις τιμές; Ή τα τρόφιμα που παράγονται είναι μεν αρκετά, (προς το παρόν), υπάρχει όμως πρόβλημα διανομής τροφίμων και κατανομής του πλούτου, ώστε από τη μιά μεριά να υπάρχει αφθονία σε τρόφιμα, από την άλλη όμως να μην υπάρχουν αρκετά χρήματα ν’ αγοραστούν;


Και λέμε «προς το παρόν», όσον αφορά την επάρκεια, γιατί υπάρχουν και άλλοι παράγοντες οι οποίοι εργάζονται ανεπίστρεπτα προς την κατεύθυνση μείωσης της συνολικής παραγωγικής ικανότητας του πλανήτη. Ένας τέτοιος παράγοντας είναι η συντελούμενη κλιματική αλλαγή, με κυριότερες εκφάνσεις της την άνοδο της θερμοκρασίας, την προϊούσα ερημοποίηση μεγάλων, πρότερων γόνιμων εδαφών και την συχνή εμφάνιση έντονων καιρικών φαινομένων με ολέθριες επιπτώσεις στην αγροτική παραγωγή. Για παράδειγμα, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύτηκε στο έγκυρο επιστημονικό περιοδικό Science, την τελευταία τριακονταετία, παρ’ όλο που η παγκόσμια παραγωγή σιταριού αυξήθηκε, η αύξηση αυτή βρέθηκε να υπολείπεται κατά 5.5%, αυτής που θα προέκυπτε αν η θερμοκρασία παρέμενε στα ίδια με πριν επίπεδα, με αποτέλεσμα η χαμένη παραγωγή να επιφέρει επιπρόσθετη αύξηση των τιμών κατά περίπου 12%.


Δεν είναι όμως μόνο η κλιματική αλλαγή, ο κύριος υπεύθυνος για την αύξηση των τιμών. Ένα μεγάλο μερίδιο ευθύνης, γύρω στο 30% με 40% αποδίδεται στη ευρεία καλλιέργεια φυτών κατάλληλων για βιοκαύσιμα. Ενώ στην αρχή η προσπάθεια αυτή χαιρετίστηκε με ενθουσιασμό ως εναλλακτική και φτηνότερη μορφή ενέργειας, στην πορεία αποδείχθηκε μια πολύ κερδοσκοπική επιχείρηση. Το αποτέλεσμα ήταν σε μεγάλες εκτάσεις γης, κυρίως στον αναπτυσσόμενο κόσμο, να μετατραπούν οι καλλιέργειες, από τα παραδοσιακά φυτά τα οποία εξασφάλιζαν τη διατροφή των ντόπιων πληθυσμών, στα πλέον κερδοφόρα «ενεργειακά», τα οποία όμως αρκετές φορές ήταν τα ίδια με τα πρώτα, όπως το καλαμπόκι. Έτσι η άνοδος της τιμής του καλαμποκιού ως βιοκαύσιμο, παρέσυρε ταυτόχρονα προς τα άνω και την τιμή του καλαμποκιού ως τροφή. Γύρω στο δεύτερο μισό του 2010, για παράδειγμα, η τιμή του καλαμποκιού στις ΗΠΑ ανέβηκε απότομα κατά 73%, αύξηση η οποία αποδόθηκε στη μεγάλη ζήτηση που είχε ως βιοκάυσιμο, από χώρες όπως Κίνα, Ινδία, Ινδονησία κ.α.


Οι αυξήσεις επίσης της τιμής του πετρελαίου μετακυλίονται ευθέως και στις τιμές των τροφίμων, μέσω των αυξήσεων που επέρχονται στα γεωργικά μηχανήματα, στα λιπάσματα και στις μεταφορές. Αν κάποιος σχεδιάσει τη χρονική μεταβολή της τιμής του πετρελαίου και του παγκόσμιου δείκτη τροφίμων κατά την τελευταία δεκαετία, θα διαπιστώσει με μεγάλη έκπληξη ότι οι δυο αυτές καμπύλες ακολουθούν τις ίδιες ακριβώς διακυμάνσεις.


Κλείνοντας δε, θα αναφερθούμε και στον παράγοντα κερδοσκοπία όπως αυτή λαμβάνει χώρα στα χρηματιστήρια αγαθών και εμπορευμάτων από ποικίλα hedge funds, κυρίως μετά την εκδήλωση της πρόσφατης οικονομικής κρίσης, όταν τα τρομαγμένα κεφάλαια άρχισαν ν’ αναζητούν ένα πιο σίγουρο τόπο για αγκυροβόλι. Ενώ οι κερδοσκοπικές επιθέσεις, που συνήθως λαμβάνουν τη μορφή στοιχημάτων πάνω σε μελλοντικές σοδιές μπορεί να ευθύνονται για τις απότομες διακυμάνσεις του παγκόσμιου δείκτη τιμών τροφίμων, όπως συνέβη το 2008, εν τούτοις, η συνεχιζόμενη για χρόνια αύξηση της τιμής αυτού προέρχεται σε μεγάλο βαθμό από τη σύνθεση παραγόντων που είτε προκύπτουν από την ίδια την κλιματική αλλαγή, (ερημοποίηση, ακραία καιρικά φαινόμενα), είτε από τις λύσεις που το πολιτικό σύστημα έχει επιλέξει για να την αντιμετωπίσει, ( καλλιέργειες για βιοκαύσιμα).


10 σχόλια:

http://eparistera.blogspot.com/ είπε...

Αγαπητή cynical. Συμφωνώ απολύτως με το άρθρο σου. Τόσο με τα δεδομένα όσο και με τα συμπεράσματα. Η επόμενη μεγάλη κρίση είναι πολύ πιθανό να είναι η κρίση διατροφής. Κι αυτό όχι γιατί οι διατροφικοί πόροι είναι ανεπαρκείς , προς το παρόν όπως σωστά επισημαίνεις, αλλά αφ’ ενός επειδή είναι άνισα κατανεμημένοι και αφετέρου διότι υπάρχει πλέον μια ασύλληπτη κερδοσκοπία στα τρόφιμα. Και επειδή με διακατέχει η ανασφάλεια του χωριάτη παραθέτω κάποια λινκ με τα δεδομένα που υποστηρίζουν το άρθρο σου (όχι ότι τα έχεις ανάγκη βέβαια).
Για την μεταβολή στην ποσότητα των διατροφικών πόρων σε σχέση με τη μεταβολή του παγκόσμιου πληθυσμού:
http://apps.fao.org
Για τις μεταβολές στις τιμές εμπορευμάτων του χρηματιστηρίου του Σικάγου:
http://www.indexmundi.com/commodities/?commodity=sugar&months=180
και
http://siteresources.worldbank.org/INTPOVERTY/Resources/335642-1210859591030/FoodTrend-Dec2010_Graph1_sm.png

cynical είπε...

ep aristera,

σ' ευχαριστω για τα links,

εχω διαπιστωσει οτι κανεις ολοκληρωμενη και προσεκτικη δουλεια στα κειμενα σου.

μου εκανε εντυπωση η σταθερη ανοδος του δεικτη τιμων τροφιμων, την τελευταια δεκαετια, γεγονος που πρεπει να σχετιζεται, περα απο τις κατα καιρους αποτομες διακυμανσεις, με καποια σταθερη ταση που τραβαει και τις τιμες προς τα πανω, η οποια για να ερμηνευθει χρειαζεται προσοχη. Μαλλον εδω χρειαζονται μοντελα.

Οι αποτομες μεταβολες μπορει να σχετιζονται με χρηματιστηριακα παιχνιδια, ή με κακες σοδιες λογω κλιματικων φαινομενων.

http://eparistera.blogspot.com/ είπε...

Σε ευχαριστώ cynical. Πιστεύω πως οι δικές μας μικρές, αδύναμες φωνούλες μπορούν να τύχουν κάποιας προσοχής και να έχουν κάποιο αποτέλεσμα μόνο αν εδράζονται σε ισχυρά επιχειρήματα. Και μιλάω για προσοχή όχι στα πρόσωπά μας, εγώ τουλάχιστον είμαι παντελώς άγνωστος, αλλά σε όσα λέμε. Και όταν μιλάω για αποτέλεσμα δεν υπονοώ κάποια προσωπική προβολή, που με αφήνει παγερά αδιάφορο, αλλά κάποια κοινωνική αποτελεσματικότητα. Οι μεγάλες φωνές και τα μεγάλα ψέματα τα έχουν οι άλλοι. Εμείς μπορούμε να αντιπαραθέσουμε την αλήθεια, όσο τέλος πάντων την κατέχουμε, την ειλικρίνεια, την ανιδιοτέλεια και τη σύνταξή μας με το μέρος εκείνων που δεν έχουν καθόλου φωνή. Τέλος πάντων. Εκείνο που τραβάει προς τα πάνω τις τιμές είναι η υπερσυσσώρευση, πέρα φυσικά από τις τυχαίες διακυμάνσεις. Είναι εκείνο που τράβηξε τις τιμές της γης των ακινήτων και των μετοχών προς τα ύψη πριν την κρίση του ’29. Είναι το ίδιο που έκανε τη γη του Τόκυο να έχει αξία όση και όλη η Γη στα τέλη της δεκαετίας του ’80 πριν έρθει η κατάρρευση. Και μια λέξη ακόμη το 2003 στα χρηματιστήρια εμπορευμάτων είχαν τοποθετηθεί μόλις 12 δις δολάρια. Το 2008 είχαν ήδη φτάσει τα 300 δις! Εντυπωσιακό ε;

Ανώνυμος είπε...

Αύξηση της θερμοκρασίας λολ

Πως λέμε πράσινα αλ Γκορ άλογα

Πάντως ο πολύ νεοφιλελευθερισμος στα σύνορα και τις επιδοτήσεις δεν κάνει καλο

Iptamenos Ollandos είπε...

Καλημέρα Cynical,
εξαιρετικό το άρθρο που έτυχε να το διαβάσω και εγώ σε αγγλική εφημερίδα και ακόμα καλύτερη η ανάλυση σου.
Αν και αναφέρεις επιγραμματικά το πρόβλημα του υπερπληθυσμού, νομίζω ότι χρίζει ιδιαίτερης μνείας. 80 εκατομμύρια νέα στόματα κάθε χρόνο αποτελούν μεγάλο μέρος του προβλήματος. Το 2030 είναι πολύ πιθανό να έχουμε 9 δις στον πλανήτη...

Napo είπε...

τελικα πρεπει να τα γραφω ανωνυμα για να εγκρινονται

cynical είπε...

Napo

τα υφος διαγραφεται οταν ειναι ανεπιτρεπτο. Και επιπλεον, εχεις γινει πολυ κουραστικος με το διαρκες πνευμα αντιλογιας που σε διακατεχει.

Απορω γιατι συνεχιζεις να κτυπας την πορτα. Διαφωνεις για να διαφωνεις. Ως ενα σημειο μπορει καποιος να σου δινει σημασια, αλλα το παραπερα δεν εχει ουτε καν πλακα...

ΝοUseForAName είπε...

Συνάδελφοι και φίλοι

Μόλις σηκώσαμε ένα νέο άρθρο στο ανεξάρτητο και ακομάτιστο blog μας για το ξεπούλημα της χώρας και ειδικότερα του Ταχ. Ταμιευτηρίου.

Αν θέλετε ρίξτε μια ματιά

http://ergazomenoitaxtam.blogspot.com/


Ευχαριστώ θερμά και καλή δύναμη σε όλους.

pølsemannen είπε...

Αυτοκίνητα - Πεινασμένοι τριτοκοσμικοί 7-0 τελικό.

Nikos.Lioliopoulos είπε...

Αφηστε τι τιμες να ανεβαινων ! κατω τα χερια απο την τιμημενη αγροτια!
Sta σοβαρα τωρα , καθε λιτρο βιοκαυσημου γαι να παραχθει χρειαζεται πολλαπλασια ποσοτητα κανονικου καυσιμου , οποτε...μια τρυπα στο νερο. Η μαλον, μια τρυπα στο οζον...