Σάββατο, 30 Απριλίου 2011

Γεωπολιτικές ανακατατάξεις και σενάρια πολέμου


Οι ομοιότητες ανάμεσα στην περίοδο που προηγήθηκε της πρόσφατης οικονομικής κρίσης, και στη δεκαετία του ’20, που οδήγησε στο χρηματιστηριακό κραχ του 1929 και στην μετέπειτα, μέχρι τον πόλεμο, μεγάλη οικονομική ύφεση, είναι αρκετά εντυπωσιακές ώστε να περάσουν απαρατήρητες. Όχι τόσο για το παρόν, που αυτό έτσι κι αλλιώς συμβαίνει, όσο για το μέλλον και την πιθανή κατάληξη που θα μπορούσε να έχει η παρούσα παγκόσμια οικονομική, πολιτική και κοινωνική αναταραχή.

Αν θέλουμε να κωδικοποιήσουμε τα αίτια που οδήγησαν στη μεγάλη ύφεση του ’30, σε Ευρώπη και Αμερική, αυτά θα συνοψίζονταν στην υπερπαραγωγή, στην χρηματιστικοποίηση της οικονομίας, στον υπερδανεισμό και στη μεγάλη ανισότητα στην κατανομή του πλούτου, συστατικά τα οποία συναντάμε σε πλήρη ανάπτυξη και στην παρούσα φάση.


Ενδεικτικά, βλέπουμε ότι το 1930, το 99% των κεφαλαίων στην ηπειρωτική Ευρώπη, με επίκεντρο τη Γερμανία, ήταν ήδη εγκατεστημένο στη χρηματοπιστωτική σφαίρα, ενώ μόνο το 1% παρέμενε στην παραγωγή. Σχετικά με την ανισοκατανομή, αυτή είχε φτάσει σε εκρηκτικά επίπεδα. Για παράδειγμα, μέχρι το 1929, το πλουσιότερο 1% κατείχε το 40% του πλούτου της Αμερικής, κι ενώ η παραγωγικότητα ανάμεσα στο 1919 και 1929 είχε αυξηθεί κατά 43%, τα κέρδη από την αύξηση αυτή κατευθύνονταν σταθερά προς τα υψηλά εισοδήματα, που αυγάτιζαν με ιλιγγιώδεις ρυθμούς. Παράλληλα, ο ανώτερος φορολογικός συντελεστής είχε φτάσει στο χαμηλότερο δυνατό σημείο, στο 25%, διευρύνοντας ακόμα περισσότερο το άνοιγμα στα εισοδήματα.


Η παγκόσμια οικονομία ουσιαστικά εξήλθε από τη μεγάλη ύφεση μόνο με το τέλος του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, το 1945, γεγονός που αυτόματα οδηγεί και στο ερώτημα για το αν ο πόλεμος αυτός, ως η κατάληξη των ταραγμένων χρόνων του ’30, ήταν όντως αναπόδραστος. Αν αναλογιστούμε τις συνθήκες που επικρατούσαν στην προπολεμική Γερμανία τότε μένει να δεχτούμε ότι μια βαθιά και παρατεταμένη οικονομική ύφεση δεν μπορεί παρά να οδηγεί σε πολιτική και κοινωνική αναταραχή, από την οποία με μια αλληλουχία συμβάντων ενίοτε προκύπτουν και παγκόσμιοι πόλεμοι.


Σήμερα, το σκηνικό μοιράζεται αρκετά χαρακτηριστικά με το ‘30. Η ύφεση με τ’ αποτελέσματά της, που το κυριότερο είναι η υψηλή ανεργία, ταλανίζει σχεδόν όλο τον δυτικό κόσμο, το πολιτικό προσωπικό φαίνεται εντελώς ανίκανο να διαχειριστεί την κρίση, ή μάλλον τη διαχειρίζεται με τρόπο που την επιτείνει, οι ΗΠΑ βρίσκονται σε τροχιά παρακμής εδώ και μια δεκαετία τουλάχιστον, η Ευρώπη διαλύεται και δεν διαλύεται, ενώ οι κοινωνίες είναι ανάστατες, αγριεμένες και στα πρόθυρα εμφυλίου. Εξ αυτού, παρατηρείται όξυνση των ρατσιστικών αισθημάτων και τα ακροδεξιά κόμματα βρίσκονται σε άνοδο σχεδόν παντού. Το ηθικό είναι χαμηλό, όραμα δεν υπάρχει, η κοινωνική συνοχή έχει πάψει από καιρό να υφίσταται, τα εισοδήματα μαζί και η μεσαία τάξη καταρρέουν, και οι κοινωνίες λίγο ακόμα και δεν θα δίσταζαν να ακολουθήσουν τον πρώτο δημαγωγό που θα υποσχόταν δουλειές.


Παράλληλα, έχουμε τις αραβικές εξεγέρσεις, που αλλάζουν το χάρτη και τις ισορροπίες σε Μ. Ανατολή και Β. Αφρική, την «περίπου» εισβολή στη Λιβύη, ενώ στις άλλες μεριές του πλανήτη, νέες δυνάμεις, όπως Κίνα, Ρωσία, Τουρκία, και τα υπόλοιπα μέλη των BRICS ανεβαίνουν με αυτοπεποίθηση στη σκηνή του κόσμου, με την προσδοκία ότι κάποια απ’ αυτές, ουσιαστικά δηλαδή η Κίνα, θα παίξουν σύντομα πρωταγωνιστικό ρόλο στη γεωπολιτική σκακιέρα.


Σ’ ένα σενάριο λοιπόν, όπου η κρίση στη Δύση θα συνέχιζε να πλαταίνει και να βαθαίνει, και οι κοινωνίες να αποψιλώνονται, πόσο ρεαλιστικό θα ήταν το τέλος του να υπογραφόταν από έναν γενικευμένο πόλεμο; Ποιες αιτίες θα μπορούσαν να βρεθούν; Ποιες θα ήταν τότε οι δυνάμεις που θα αντιπαρατίθεντο; Κι αν υποτεθεί ότι οι δυνάμεις αυτές θα ήταν οι ΗΠΑ και Κίνα, πώς θα διαμορφώνονταν τα αντίπαλα στρατόπεδα, κι από ποιες δυνάμεις θα πλαισιώνονταν;


Οι ΗΠΑ, όπως γράψαμε και αλλού, συνεχίζουν να χάνουν σε οικονομική ισχύ, αν και συνεχίζουν να διατηρούν τη στρατιωτική. Αλλά, η Κίνα φαίνεται ν’ απειλεί και σ’ αυτόν τον τομέα, αν λάβουμε υπ’ όψιν μας την πρόσφατη απόφασή της ν’ αυξήσει κατά 12.7%, τον προϋπολογισμό για στρατιωτικές δαπάνες, στα 65 δις ευρώ, και να εγκρίνει ευρύ πρόγραμμα αναμόρφωσης των ενόπλων δυνάμεων. Παρά το γεγονός ότι προς το παρόν οι αντιπαραθέσεις μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ είναι σε επίπεδο εμπορικό και νομισμάτων, εν τούτοις, έχοντας κατά νου ότι μια σοβαρότερη εμπλοκή θα μπορούσε να τις οδηγήσει και σε στρατιωτική αντιπαράθεση, έχουν ήδη αρχίσει να κάνουν στρατηγικής σημασίας κινήσεις για καλυτέρευση θέσεων, μια από τις οποίες είναι και η προσπάθεια ελέγχου των ενεργειακών πεδίων και των πρώτων υλών σε Ασία και Αφρική. Η εμπλοκή των ΗΠΑ στη Λιβύη, θα μπορούσε να ειδωθεί και κάτω από αυτό το πρίσμα, να ανακόψουν δηλαδή, μέσω και της απόπειρας εγκατάστασης στρατιωτικών βάσεων της AFRICOM σε αφρικανικό έδαφος, την αυξανόμενη διείσδυση της Κίνας τόσο στα πετρέλαια της Λιβύης όπου απασχολεί γύρω στους 30,000 εργαζόμενους, όσο και στις αφρικανικές αγορές. Οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ Κίνας και Αφρικής, για παράδειγμα, ενώ το 2001 ανέρχονταν στα 10 δις δολάρια, το 2008 είχαν φτάσει στο δεκαπλάσιο.


Η Ρωσία από την άλλη μεριά, με την ενίσχυση του ρόλου του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης, στο οποίο συμμετέχουν η Κίνα και άλλες τέσσερις πετρελαιοπαραγωγές χώρες της Ασίας, επιχειρεί να αποτελέσει αντίβαρο στην αμερικανική επιρροή στην Κεντρική Ασία, αλλά και παγκοσμίως, ιδίως στο βαθμό που θα διευρυνόταν με τις συμμετοχές Ινδίας και Ιράν.


Είναι λοιπόν φανερό ότι τα νέα συμμαχικά στρατόπεδα αρχίζουν ήδη να παίρνουν σάρκα και οστά. Από τη μια μεριά είναι το παρακμάζον αγγλοσαξονικό, το οποίο θα προσπαθήσει να διατηρήσει με νύχια και με δόντια την πρωτοκαθεδρία και τον έλεγχο, και από την άλλη, το μεγάλο μέτωπο Κίνας-Ρωσίας, είτε σαν BRICS είτε σαν Σύμφωνο Σαγκάης.


Κι η Ευρώπη; Όπως δείχνουν τα πράγματα ο συνεκτικός ιστός δεν φαίνεται και πολύ ισχυρός. Αλλά ούτε και υπάρχει ιδιαίτερη διάθεση να ισχυροποιηθεί, παρά μόνο στα λόγια. Πολλοί θα ήθελαν να είχαν ξεφορτωθεί την περιφέρεια και ειδικά το Νότο, και με αυτή την προοπτική η Γερμανία, που δεν θα επιθυμούσε να χάσει ένα ικανό κομμάτι των ευρωπαϊκών αγορών της, έχει αρχίσει ήδη να κοιτάει έντονα προς ανατολάς, προωθώντας διμερείς εμπορικές σχέσεις με την Κίνα. Με τη Ρωσία, έτσι κι αλλιώς διατηρεί μακροχρόνιες εμπορικές σχέσεις, κυρίως στον ενεργειακό τομέα, οπότε σε ενδεχόμενη μελλοντική σύρραξη, θα ήταν αρκετά πιθανό να βρισκόταν στο αντίπαλο, του αγγλοσαξονικού, στρατόπεδο.


Φυσικά, όλα τα παραπάνω, δεν αποτελούν παρά σενάρια, ενός μέλλοντος μακρινού και όχι του παρόντος, με τη χρησιμότητά τους να εξαντλείται στην υπόμνηση ότι με την κρίση να σοβεί και με τους γεωπολιτικούς συσχετισμούς να αλλάζουν δραματικά, τίποτε κατ’ αρχάς δεν θα μπορούσε να αποκλειστεί, ακόμα και ένας πόλεμος.



8 σχόλια:

the elf at bay είπε...

Δυστυχώς η Ευρώπη είναι μια τρύπια φούσκα. Ο καθένας κοιτάζει τον κώλο του.

cynical είπε...

Παραστατικότατο!

ange-ta είπε...

"τίποτε κατ’ αρχάς δεν θα μπορούσε να αποκλειστεί, ακόμα και ένας πόλεμος".

Λες και δεν έχουμε καθημερινά μέτωπα καινούργια και παλιά!

Napo είπε...

βασικα το κραχ του 29 προηλθε απο την ανικανοτητα του κρατικου νομισματοκοπιου να τυπωσει αρκετο χρημα με αποτελεσμα τα επομενα 40 χρονια να φτασει στο αλλο ακρο τον υπερπληθωρισμο ενα λαθος το οποιο επαναλαμβανει σημερα ο ομπαμα

η αυξηση της ακροδεξιας και του ρατσισμου δεν οφειλεται στην οικονομικη πολιτικη αλλα στην υιοθετηση του αποτυχημενου πολυπολυτισμικου μοντελου

οι αμερικη και κινα δεν ειναι αντιπαλες παραταξεις αλλα οι 2 οψεις του ιδιου νομισματος
Αυτο που μενει ειναι εξελιξη της κινας στην νεα αμερικη. ο ενας εχει αναγκη τον αλλο


Οσο για την ελλαδα οπως παντα δεν μας απασχολει ο κοσμος αλλα το μαγαζακι μας

Και δυστηχως αυτη την περιοδο ειναι επιβεβλημενο γιατι παμε κατευθειαν για τον γκρεμο

grsail είπε...

Πρέπει κάποια στιγμή να γίνει ευρέως κατανοητό ότι στην ουσία του ο δεύτερος πόλεμος ήταν πόλεμος μεταξύ Ευρώπης και Αμερικής. Η Ευρώπη έχασε τον πόλεμο και μαζί την τελευταία ίσως ευκαιρία για γνήσια και πραγματική ενοποίηση. Δυστυχώς σήμερα η Ευρώπη δεν είναι σε θέση να παίξει κανένα ουσιαστικό ρόλο στα παγκόσμια τεκταινόμενα όντας πολιτισμικά και πολιτικά πολυδιασπασμένη και εν πολλοίς υποχείριο του Αμερικανικού παράγοντα. Οι συσχετισμοί ισχύος μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ είναι ένας πραγματικός γρίφος. Η άποψή μου είναι ότι η Κίνα θα καταλάβει την πρωτοκαθεδρία στο επιστημονικό, οικονομικό, πολιτικό και στρατιωτικό επίπεδο σταδιακά μέσα στις επόμενες δύο δεκαετίες, ήρεμα και χωρίς ιδιαίτερους κλυδωνισμούς. Τα μεγέθη και η ταχύτητα ανάπτυξης είναι εκτός οποιασδήποτε δυνατότητας ανταγωνισμού ακόμη και αν η Δύση καταφέρει να «κινεζοποιήσει» τον πληθυσμό της από πλευράς επιπέδου ζωής και κατανομής πλούτου και να υποτάξει τα κινήματα και την μεσαία τάξη της. Ίσως όμως οι παίκτες να μην είναι μόνο δύο. Ινδία, Ρωσία, Ιαπωνία, Βραζιλία, ακόμη και το Ιράν, αποτελούν δυνάμεις που και θέλουν αλλά και μπορούν να αναλάβουν όχι πρωταγωνιστικούς αλλά πάντως κεντρικούς ρόλους. Ήθελα επίσης να πω ότι το μέλλον στο οποίο αναφέρεσαι δεν νομίζω ότι είναι και τόσο μακρινό. Από ότι φαίνεται οι εξελίξεις θα είναι γρήγορες αν όχι ραγδαίες.
.

γλαφυρός είπε...

Τρία σημεία μόνο αγαπητή Cynical:

- Η εισβολή στην Λιβύη είναι κανονική κατά την γνώμη μου και όχι "περίπου". Ακόμη και με στρατιωτικούς όρους νομίζω ότι μόνο η τυπική ανακοίνωση λείπει.

- Έχεις δίκιο για την σύγκριση που κάνεις με το μεσοπόλεμο, είμαι απόλυτα πεπεισμένος ότι σε πόλεμο οδηγούμαστε και σήμερα, απλά θα ήθελα να τονίσω μια μεγάλη διαφορά: Σήμερα δεν υπάρχει Σοβιετική Ένωση. Και πιστεύω ότι στον μεσοπόλεμο όλοι οι σχεδιασμοί το λάμβαναν σοβαρά υπόψη τους αυτό. Σήμερα νομίζω ότι ζούμε σε ένα οικονομικό περιβάλλον δευτέρου παγκοσμίου αλλά μας οδηγούν σε μια σφαγή τύπου...πρώτου παγκοσμίου! Με εξαίρεση φυσικά τους αμάχους: Σήμερα θα είναι πολύ περισσότεροι, όπως άλλωστε έχει αποδείξει και η "εξέλιξη" των πολέμων.

- Γράφεις: "όλα τα παραπάνω, δεν αποτελούν παρά σενάρια, ενός μέλλοντος μακρινού και όχι του παρόντος"

Γνώμη μου είναι ότι αυτό είναι αδύνατον να το προβλέψουμε. Θα σου βάλω απλά ένα πολύ καλό απόσπασμα που υπάρχει στην wikipedia για τον πρώτο παγκόσμιο, παρμένο από τον Χομπσμπάουμ. Περιγράφει αρκετά καλά την τότε "βιτρίνα":
"Πόλεμοι φυσικά συνέχιζαν να υπάρχουν αλλά, όπως γράφει ο Έριχ Xόμπσμπάουμ, «οι Μεγάλες Δυνάμεις διάλεγαν τα θύματα ανάμεσα στους αδύναμους και έξω από τον ευρωπαϊκό κόσμο». Και δεν ήταν λίγες οι φορές που τα στρατεύματά τους είχαν βρεθεί αντιμέτωπα σε κάποια μακρινή αποικία. Η προοπτική, όμως, ενός μεγάλου ευρωπαϊκού πολέμου έμοιαζε πολύ απίθανη μέχρι τον Αύγουστο του 1914.

Για την άρχουσα τάξη οι τελευταίες δεκαετίες ήταν δεκαετίες θριάμβου: η οικονομία είχε βγει δυναμωμένη από τη Μεγάλη Ύφεση του 1870-1880, η επιστήμη και η τεχνολογία έκαναν άλματα και η κυριαρχία τους απλωνόταν σε ολόκληρο τον κόσμο. Η εμπιστοσύνη τους στο μέλλον ήταν απεριόριστη: η Belle Epoque, η Ωραία Εποχή, σίγουρα θα συνεχιζόταν για πάντα.

Ο πόλεμος δεν είχε καμιά θέση μέσα σε αυτόν τον ονειρικό παράδεισο. Το 1910 ο Nόρμαν Έιντζελ, ένας φιλελεύθερος δημοσιογράφος, κυκλοφόρησε ένα βιβλίο με τίτλο «Η Μεγάλη Χίμαιρα» όπου προανήγγειλε το οριστικό τέλος των πολέμων. Η παγκοσμιοποίηση, έλεγε, έχει κάνει πλέον καθαρή παραφροσύνη για τις άρχουσες τάξεις τον πόλεμο. Οι Άγγλοι βιομήχανοι δεν είχαν κανένα συμφέρον να βομβαρδίσουν τις θυγατρικές τους στη Γαλλία. Οι Γάλλοι τραπεζίτες δεν είχαν κανένα λόγο να ανατινάξουν τα μεγάλα έργα που χρηματοδότησαν στη Γερμανία -και να χάσουν έτσι τους τόκους και τα κεφάλαιά τους.

Αλλά δεν ήταν μόνο οι φιλελεύθεροι που αντιμετώπιζαν με τόση αισιοδοξία και τόση βεβαιότητα το μέλλον. Το πνεύμα της Belle Epoque είχε επηρεάσει ακόμα και την ίδια την αριστερά. Η αίσθηση ότι ο κόσμος «πήγαινε μπροστά» - και θα συνέχιζε να πηγαίνει μπροστά για πάντα - είχε τρυπώσει βαθιά στα μυαλά ακόμα και των ηγετών των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων, των κομμάτων που υποτίθεται ότι είχαν σαν στόχο την ανατροπή του καπιταλισμού και την εγκαθίδρυση μια σοσιαλιστικής κοινωνίας. Ο Kαρλ Kάουτσκι, ο «Πάπας του Mαρξισμού» είχε αναπτύξει μια θεωρία που θύμιζε πολύ τις απόψεις του Nόρμαν Έιντζελ. Ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός, έλεγε, οδηγείται σιγά-σιγά σε ένα στάδιο «υπεριμπεριαλισμού»: τα συμφέροντα των καπιταλιστών εξυπηρετούνται πλέον σήμερα πολύ καλύτερα από την συνένωση και τη διεθνή συνεργασία παρά από τον ανταγωνισμό και τον πόλεμο.

Ακόμα και την τελευταία στιγμή, τον Ιούλιο του 1914, όταν η Αυστρία είχε πλέον κηρύξει τον πόλεμο στην Σερβία, γράφει ο Xόμπσμπάουμ, οι ηγέτες των σοσιαλιστικών κομμάτων «ήταν πεισμένοι ότι ένας γενικευμένος πόλεμος ήταν αδύνατος και ότι σίγουρα θα βρισκόταν κάποια ειρηνική λύση στην κρίση». «Εγώ προσωπικά», δήλωνε στις 29 Ιουλίου ο Bίκτορ Άντλερ, ο σημαντικότερος αυστριακός «μαρξιστής», «δεν πιστεύω ότι θα γίνει ένας γενικευμένος πόλεμος». Λίγες μέρες αργότερα οι Μεγάλες Δυνάμεις θα έριχναν 19 εκατομμύρια στρατιώτες στη μάχη."
http://tinyurl.com/3vgammz

grsail είπε...

Και μιας και μιλάμε για γεωπολιτική:
http://grsail.blogspot.com/2011/04/blog-post_15.html (δικό μου)
http://grsail.blogspot.com/2011/04/african-star-wars.html (Aljazeera)
.

Darthiir the Abban είπε...

Και λέει την ΕΕ την φτιάξαμε από φόβο να μην ξαναματωκυλιστεί η γηραιά ήπειρος, αλλά δεν τη βλέπω να έχει δημιουργήσει καμιά τάση συνοχής...