R. Wolff: State and City Budget Crisis: Causes and Solutions

Πηγή:truthout

Monday 27 December 2010

by: Richard Wolff

Richard Wolff is Professor of Economics Emeritus at the University of Massachusetts in Amherst and currently a Visiting Professor at the Graduate Program in International Affairs of the New School University in New York.

Ένα Μεσημέρι με τον R. Wolff

Το να ακούς τον Richard ή Ricki Wolff να μιλάει είναι μια ξεχωριστή και μοναδική εμπειρία. Πληθωρική και έντονη προσωπικότητα, δεν είναι μόνο αυτά που λέει, αλλά ο τρόπος που τα λέει, ο τρόπος που τα επεξηγεί, παραθέτοντας τα πιο πνευματώδη και εύστοχα παραδείγματα, διανθίζοντας τον λόγο με ανέκδοτα που παρεμβάλει στη ροή της όποιας οικονομικής ανάλυσης, αυτοσαρκαζόμενος, διηγούμενος επεισόδια από τη δική του βιογραφία, που ποτέ δεν είναι ασύνδετη από τη βιογραφία της ίδιας της Αμερικής, αλλά και σαρκάζοντας το ίδιο του το ακαδημαϊκό σινάφι με τις πλάνες και τις νεοφιλελεύθερες αγκυλώσεις του. Όχι πλέον, όπως μας πληροφόρησε. Τα πράγματα στις οικονομικές σχολές των πανεπιστημίων έχουν πάρει πια μια άλλη στροφή, αποκαθηλώνοντας το Σικάγο και τον κάποιον κ. Φρίντμαν, και αναστηλώνοντας τον κ. Κέυνς. Δεν θα ήταν καλή επιλογή να στείλετε τα παιδιά σας να σπουδάσουν νεο-κλασσικά οικονομικά, θα μείνουν στα σίγουρα άνεργα, ήταν η παραίνεση προς το ακροατήριο, απευθυνόμενος εμμέσως προς τους φοιτητές της ΑΣΟΕΕ, οι οποίοι και αποτελούσαν την συντριπτική πλειοψηφία.

Μαρξιστής από κούνια που λένε, πολιτικός ακτιβιστής ήδη από τα χρόνια του πολέμου στο Βιετνάμ, μαρξιστής, όπως μάς επανέλαβε αρκετές φορές, με pedigree από τα τρία καλύτερα πανεπιστήμια της Αμερικής, Harvard, Stanford και Yale, πρώτα μαθηματικός, οικονομολόγος στη συνέχεια κάτω από την επίβλεψη του Tobin (γνωστού από τον φόρο Tobin που εισηγήθηκε επί των χρηματιστηριακών συναλλαγών), δυνατό χαρμάνι, που όξυνε και έντυσε με κύρος τη σκέψη του, με την οποία εκπόρθησε τα καλύτερα πανεπιστήμια αλλά και τον δημόσιο χώρο της χώρας του και όχι μόνο. Δεν ήταν και πολύ εύκολο να είσαι μαρξιστής στην Αμερική, και μάλιστα στα χρόνια της αποθέωσης του νεοφιλελευθερισμού, αλλά άμα έρχεσαι από το Harvard, το Stanford και το Yale, όπως μάς τόνισε, πολλές πόρτες μπορούν ν’ ανοίξουν.

Το κύριο πεδίο δράσης του ήταν το πανεπιστήμιο Amherst στη Μασαχουσέτη, ένα μέρος στο πουθενά, όπου κανείς δεν είχε, κατά πως φάνηκε, και μεγάλη όρεξη να πάει, εκτός από τον ίδιο και άλλους τέσσερις από το ίδιο μαρξιστικό σινάφι που απαίτησαν να προσληφθούν και οι πέντε και μάλιστα σε μόνιμη θέση. Ή όλοι ή κανένας, ήταν ο εκβιασμός του Wolff. Μας διηγήθηκε πώς τα κατάφεραν τελικά, με τη διαμεσολάβηση προς τον πρόεδρο του πανεπιστημίου του ίδιου του Γκαλμπρέηθ, ο οποίος και αποδείχτηκε ισχυρότερο χαρτί από τον Πωλ Σάμουελσον, μιας και πίεζε κι αυτός με τη σειρά του προς την αντίθετη κατεύθυνση, ώστε να μην μετατραπεί η περιοχή σε μαρξιστικό άντρο. Φυσικά έχασε! Θέλοντας ο Wolff να εξηγήσει τη συγκεκριμένη ανάμειξη του Γκαλμπρέηθ, η κουβέντα επεκτάθηκε στον Πωλ Σουήζυ, φίλο του καρδιακό και εμβληματική φυσιογνωμία της αριστεράς στην Αμερική. Και να μερικά ενδιαφέροντα «κουτσομπολιά»....

Ο Σουήζυ προερχόταν από καλή οικογένεια της Αμερικής, από κάποιο παρακλάδι των Ρότσιλντ. Σπούδασε στο Harvard, πού αλλού(;), και ήταν τόσο καλός φοιτητής που ο καθηγητής του, ο πολύς Sumpeter τον προόριζε και για διάδοχο στην έδρα του. (Όπως βλέπεται γίνονται και τέτοια στην Αμερική). Ο Σουήζυ όμως είχε άλλη εξέλιξη. Τα χρόνια που πέρασε στην Ευρώπη, Αγγλία και Γαλλία, τον έφεραν σε επαφή με διάφορες μαρξιστικές αγέλες, κόλλησε τον ιό και όταν επέστρεψε μετά από χρόνια στην Αμερική ήταν τελειωμένος μαρξιστής, με την έδρα φυσικά στο Harvard να έχει πάει περίπατο.

Τότε ήταν που αποφάσισε να ιδρύσει μαζί με τον Huberman το περιοδικό Monthly Review, το οποίο, οποία έκπληξη(!), χρηματοδότησε ...ο ίδιος ο Αϊνστάιν, που εκείνη την εποχή δίδασκε στο Πρίνστον και έπαιρνε καλά λεφτά. Το Monthly Review στέριωσε, θέριεψε και συνεχίζει να εκδίδεται ανελλιπώς μέχρι σήμερα, σε διάφορες γλώσσες, όπως και στα ελληνικά.

Η χθεσινή του ομιλία στην ΑΣΟΕΕ, επ’ αφορμή της γιγάντιας κρατικής παρέμβασης των ΗΠΑ για τη διάσωση των τραπεζών, της AIG, της General Motors και άλλων σημαντικών επιχειρήσεων, ήταν κυρίως μια κριτική των Κεϋνσιανών οικονομικών πολιτικών, τις οποίες χαρακτήρισε σαν ένα είδος αμορτεσέρ του καπιταλισμού, ώστε οι κρίσεις να βιώνονται ελαφρύτερα από τους πληθυσμούς που πλήττονται. Αλλά, κι όχι μόνον αυτό, μιάς και οι συγκεκριμένες παρεμβατικές πολιτικές, χωρίς να επιφέρουν καμιά δομική μεταβολή στο καπιταλιστικό σύστημα απλώς καταφέρνουν να καθυστερούν την ανοδική φάση της οικονομίας, η οποία επέρχεται σχεδόν μετά από κάθε κρίση. Οι λόγοι της ανόρθωσης είναι η μεγάλη ανεργία που ρίχνει τους μισθούς και τα μεροκάματα, καθώς και οι μαζικές χρεοκοπίες επιχειρήσεων, οι οποίες ρίχνουν τις τιμές των μέσων παραγωγής. Έτσι με φτηνά εργατικά και φτηνό εξοπλισμό, ο κύκλος της οικονομίας είναι ευκολότερο να ξαναπάρει μπρος, για να ξαναστομώσει φυσικά σε κάποιο άλλο μεταγενέστερο χρόνο.

Αναφερόμενος στο γνωστό γράφημα της χρονικής εξέλιξης της παραγωγικότητας και των μισθών από τις αρχές του αιώνα μέχρι σήμερα, όπου φαίνεται καθαρά η συστηματική και προοδευτικά αυξανόμενη υστέρηση των μισθών έναντι της παραγωγικότητας από το 1970 και εντεύθεν, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι κεϋνσιανές πολιτικές οι οποίες εφαρμόζονταν στην Αμερική διαδοχικά με τις νεοκλασικές, δεν άλλαξαν στο ελάχιστο την προαναφερθείσα τάση.

Ο Ρούσβελτ, με το New Deal είχε χρηματοδοτήσει τεράστια έργα, και είχε προσλάβει γύρω στα 11 εκατομμύρια ανέργους, αλλά η οικονομία συνέχισε να βρίσκεται σε ύφεση από την οποία δεν ξέφυγε παρά με τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο και τη μεγάλη αναθέρμανση της βιομηχανίας με την παραγωγή πολεμικού υλικού. Σήμερα ο Obama δεν κάνει τις ίδιες επιλογές, τουναντίον αφήνει την ανεργία να φουντώνει. Η διαφορά σε σχέση με το 1929 είναι η ανυπαρξία ισχυρών συνδικάτων και η έκλειψη του κομμουνιστικού κινδύνου.

Ο Wolff έχει επεξεργαστεί μια δική του θεωρία για τον σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της κοινωνίας, με την οποία μεταθέτει το κέντρο προσοχής από τα μακρο-, στα μικρο-οικονομικά και συγκεκριμένα στην αυτοδιαχείριση των επιχειρήσεων από τους εργαζόμενους και από τους αντιπροσώπους των τοπικών κοινοτήτων. Όσοι επιθυμούν να εμβαθύνουν μπορούν να ανατρέξουν στη βιβλιογραφία και στην ιστοσελίδα του http://www.rdwolff.com για περισσότερα.

Τον τελευταίο καιρό ακούμε από διάφορες μεριές στο εξωτερικό για το πώς η Ελλάδα βρίσκεται στο επίκεντρο των εξελίξεων, για το πώς ολονών τα μάτια είναι στραμμένα στη χώρα μας, όχι πλέον για κάποιο κακό λόγο, για να μάς λοιδωρήσουν ή να μας απαξιώσουν, αλλά γιατί περιμένουν από μας τον επαναστατικό ξεσηκωμό που θα επιφέρει και την παγκόσμια λύτρωση! Στην αρχή ήμουν λιγάκι δύσπιστη, θεωρώντας όλα αυτά υπερβολές, αλλά ακούγοντάς τα με στόμφο από τον Harvey και τον Callinicos τις προάλλες, και ξανακούγοντάς τα και χθες από τον Wolff, τον οποίον, παρεμπιπτόντως, επιστρέφοντας από Ελλάδα τον περιμένουν για συνέντευξη σχετικά με την κατάσταση στη χώρα μας τόσο το BBC, όσο και το CNN, αλλά και άλλα μεγάλα διεθνή κανάλια, πείστηκα ότι όντως έτσι πρέπει να έχουν τα πράγματα. Το ξανάκουσα και από φοιτητές σε αγγλικά πανεπιστήμια, οι οποίοι και αυτοί περιμένουν από τους δικούς μας να κάνουν την αρχή για να ξεσηκωθούν.

Με τόσα λοιπόν μάτια στραμμένα επάνω μας και έχοντας εκθρέψει τόσες προσδοκίες θα ήταν κρίμα να τους απογοητεύσουμε!

ΥΓ1. Στις απόψεις του R. Wolff για την κρίση είχα αναφερθεί σε μια προγενέστερη ανάρτηση, συγκεκριμένα στις 31/10/2008 με τίτλο "Ιστορική Αναδρομή της πρόσφατης Κρίσης στην Αμερική".

ΥΓ2. Η ομιλία ολόκληρη έχει βιντεοσκοπηθεί από το blog

http://sxoliastesxwrissynora.wordpress.com/

Mια πρώτη γεύση εδώ:

Και οι υπόλοιπες γεύσεις στου OMADEON

ΥΓ3. Ο Wolff δίνει μια δεύτερη διάλεξη-εμπειρία για την κρίση στην Αμερική, σήμερα Παρασκευή, στο οικονομικό πανεπιστήμιο, Ευριπίδου 14, 6^ος όροφος, στις 6:30 μμ.

ΥΓ4. Γειά σου Omadeon!

Ιστορική Αναδρομή της Πρόσφατης Κρίσης στην Αμερική

Αν ρίξετε μια ματιά στη λίστα των ιστολογίων μου θα βρείτε κάποιο blog με το όνομα The Threat to Reason, το οποίο κρατάει κάποιος Dan Hind, freelance συγγραφέας, που θα πρέπει να ψάρεψα πριν από καιρό, είτε από το NewScientist, είτε από το Scientific American. Μου αρέσει αρκετά ο τρόπος που αναλύει τα πράγματα και κάπου- κάπου τον διαβάζω.

Στο τελευταίο του ποστ κάνει link στο YouTube σε μια ομιλία εν είδη ιστορικής αναδρομής, για την αρχή και τη φύση της τωρινής κρίσης, του Richard Wolff, αμερικανού, μαρξιστή καθηγητή οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Amherst της Μασαχουσέτης, ενός πληθωρικού και εμπνευσμένου δασκάλου, από αυτούς που ζουν πραγματικά αυτά που λέγουν, που έχουν το χάρισμα να κάνουν κατανοητά ακόμα και τα πιο δύσκολα πράγματα και που τελικά καταφέρνουν να καθηλώνουν το ακροατήριό τους.

Ξεκίνησα κι εγώ να παρακολουθώ το βίντεο και όταν τελείωσε δεν είχα καν καταλάβει ότι είχαν περάσει γύρω στα 40 λεπτά. Τόσο πολύ ενθουσιάστηκα, που αποφάσισα να μεταφέρω κι εδώ, κάπως περιληπτικά, τα κύρια σημεία της ομιλίας του, που πρέπει να την έδωσε σε φοιτητές.

Λοιπόν, για 150 περίπου χρόνια, από το 1820 έως το 1970, η Αμερική γνωρίζει μια συνεχή άνοδο και ευημερία, και των χρόνων του κραχ, συμπεριλαμβανομένων. Αυτό που συμβαίνει είναι μια συνεχής αύξηση της παραγωγικότητας, μια συνεχής αύξηση των κερδών, αλλά και μια ταυτόχρονη αύξηση των μισθών, κάτι που είδαμε και στο πρόσφατο βιβλίο του Krugman, «Η Συνείδηση ενός Προοδευτικού». Δηλαδή στην περίοδο αυτή μισθοί και κέρδη συμπλέουν. Μια τέτοια πορεία δεν μπορεί παρά να τη βρούμε αποτυπωμένη και στην ψυχολογία των αμερικανών. Με τα χρόνια τούς καλλιεργείται η πίστη ότι είναι οι εκλεκτοί του θεού, ότι είναι ιδιαίτεροι και ευλογημένοι, ότι τα παιδιά τους θα ζουν καλύτερα απ’ αυτούς, ότι τα εγγόνια τους θα ζουν καλύτερα απ’ τα παιδιά τους κ.ο.κ. Αποκτούν την αίσθηση του επιτυχημένου, αρχίζουν να υπολογίζουν περισσότερο τα αντικείμενα από τους ανθρώπους και τις σχέσεις, στρέφονται στην κατανάλωση, κοντολογίς αρχίζει να διαμορφώνεται η σημερινή ψυχολογία τής οποίας τα συστατικά στοιχεία, μάς είναι κάτι από παρά πάνω γνωστά.


Όλα αυτά όμως χοντρικά μέχρι το 1970. Από κει και μετά όλα αρχίζουν να αλλάζουν. Τι έχει συμβεί εν τω μεταξύ; Πολλοί ήταν οι παράγοντες που άλλαξαν τον ρου των πραγμάτων.

Η αρχή της δεκαετίας αυτής μπορούμε να πούμε ότι είναι μια καλή εποχή που τόσο οι εταίροι όσο και οι εχθροί της Αμερικής κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο έχουν ήδη ανακάμψει και έχουν εισέλθει για τα καλά στις αγορές σαν ανταγωνιστές. Οι Αμερικανικές επιχειρήσεις και η κοινωνία βρίσκονται μεν σε μια καλή κατάσταση, με τους επιχειρηματίες να πληρώνουν φόρους έως και 90%, όπως συμβαίνει για κάποιο διάστημα επί Ρούσβελτ, και με την Κυβέρνηση να έχει χρήματα για να ασκεί κοινωνική πολιτική, αλλά από την άλλη αυτά τα πλεονεκτήματα φαίνεται γρήγορα να μετατρέπονται σε μειονεκτήματα όσον αφορά τον ανταγωνισμό. Το αντίπαλο δέος, οι Ιάπωνες κυρίως μπορούν να παράγουν και καλά και φτηνά προϊόντα και να κατακτούν τις αμερικανικές αγορές.

Κάτω από αυτές τις συνθήκες οι αμερικανικές επιχειρήσεις ζήτησαν μείωση των φόρων, πράγμα που εν μέρει πέτυχαν. Κάποιες μετανάστευσαν στην κεντρική Αμερική, ή Ασία, ενώ για να αντεπεξέλθουν στον ανταγωνισμό άρχισαν να επιστρατεύουν όλο και περισσότερους μετανάστες οι οποίοι όλο και πιο συχνά περνούσαν τα σύνορα εκείνη την περίοδο. Εν τω μεταξύ και με την ταυτόχρονη είσοδο των γυναικών στο εργατικό δυναμικό, τα πράγματα άρχισαν να γέρνουν προς την πλευρά της προσφοράς περισσότερου και φτηνότερου εργατικού δυναμικού, παρά προς την πλευρά της ζήτησης.

Εν τω μεταξύ με την μείωση των φόρων, η Κυβέρνηση άρχισε να βλέπει τα ταμεία της να είναι περισσότερο άδεια σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες. Λιγότερα χρήματα στα δημόσια ταμεία σήμαινε και λιγότερες δημόσιες θέσεις εργασίας, οπότε όλο και περισσότερος κόσμος άρχισε να στρέφεται στον ιδιωτικό τομέα. Αυτό το γεγονός μαζί με την πλεονάζουσα προσφορά φτηνότερου εργατικού δυναμικού από μετανάστες και γυναίκες, είχε σαν αποτέλεσμα πτώση των μισθών, ή στην καλύτερη περίπτωση διατήρησή τους στα παλαιότερα επίπεδα.

Τι συνέβαινε όμως με την παραγωγικότητα; Αυτή δεν είχε κανένα λόγο να μένει στάσιμη, παρά ανέβαινε χρονιά τη χρονιά. Οι λόγοι ήταν η ανάπτυξη της τεχνολογίας και δη των υπολογιστών. Με την αύξηση της παραγωγικότητας, ανέβαιναν και τα κέρδη, αυτή τη φορά όμως με πολύ μεγαλύτερο ρυθμό, απ’ ότι πριν το 1970, διότι όπως είδαμε οι μισθοί παρέμεναν σταθεροί. Τα τελευταία 30 χρόνια χαρακτηρίζονται από μια ανεπανάληπτη φρενίτιδα ανόδου των κερδών των επιχειρηματιών και των μετόχων.

Το αποτέλεσμα (λόγω καθήλωσης των μισθών) ήταν ότι οι εργαζόμενοι για να διατηρήσουν το προηγούμενο επίπεδο ζωής είτε άρχισαν να εργάζονται σε δυο και τρεις δουλειές, είτε έβγαλαν τις γυναίκες στο κλαρί, είτε έκαναν και τα δυο μαζί. Υπολογίζεται ότι οι αμερικανοί την περίοδο αυτή εργάζονταν κατά 20% περισσότερο σε σχέση με τους ευρωπαίους εργαζόμενους. Πόσο μακριά όμως μπορεί να πάει αυτός ο ρυθμός; Σύντομα η μηχανή άρχισε να δείχνει σημάδια κόπωσης, μέχρι που εμφανίστηκε ο από μηχανής θεός, αυτός που ακούει στο όνομα: Δανεισμός.

Τι σκέφτηκαν λοιπόν οι πονηροί; Σας λείπουν χρήματα για να ζήσετε όπως οι γονείς και οι παππούδες σας; ΟK. Εμείς είμαστε εδώ για να σας τα δανείσουμε. Πράγμα που έγινε. Δηλαδή το σύστημα όχι μόνο δεν τους έδινε σαν μισθούς, τα χρήματα ,που τους όφειλε από την άνοδο της παραγωγικότητας, αλλά τους έπαιρνε κι άλλα εν είδη τόκων από τα χρήματα που τους δάνειζε. Αυτή ήταν όντως μια πολύ έξυπνη και επικερδής επιχείρηση.

Σύντομα η Αμερική άρχισε σύσσωμη να δανείζεται, να δανείζεται και για να διευκολυνθεί ο δανεισμός ακόμα πιο πολύ, άρχισε και το χρήμα να γίνεται φτηνότερο. Από κει και πέρα τη σκυτάλη την παρέλαβαν τα οικιστικά δάνεια και η συνέχεια είναι πια γνωστή.

Είναι αλήθεια ότι ο Wolff είχε δώσει μια παρόμοια ομιλία τον περασμένο Φεβρουάριο, πράγμα που σημαίνει ότι το τι θα γινόταν ήταν πολύ φανερό εδώ και ένα τουλάχιστον χρόνο. Νομίζω τώρα ότι έχω πειστεί ότι έτσι ήταν τα πράγματα. Ότι το καράβι είχε πάρει κλίση, το έβλεπαν ήδη πάρα πολλοί, αλλά δεν έκαναν καμιά κίνηση επαναφοράς. Ή έκαναν και δεν τελεσφόρησε; Ή ήταν αφελείς ότι θα γύρναγε από μόνο του;

Αυτό όμως που δεν μπορώ να εξηγήσω είναι ότι παρ’ όλο που η κρίση αυτή προήλθε από υπέρμετρο δανεισμό και αθέτηση, από ένα μεγάλο μέρος των νοικοκυριών, αποπληρωμής του χρέους τους, καθημερινά συνεχίζω να δέχομαι δυο με τρία τηλεφωνήματα από τράπεζες για πιστωτικές κάρτες και για ενημέρωση σχετικά με νέα τραπεζικά προϊόντα.
Καλά,θα μου πει κανείς τι συμβαίνει;